ΕΡΝΤΟΓΑΝ – ΜΗΤΣΟΤΑΚΗΣ ΣΤΟΝ ΟΗΕ Η Τουρκία διεκδικεί — η Αθήνα δεν κατονομάζει όσα πρέπει…

Άρθρο του Νίκου Ι. Νικολόπουλου
Προέδρου του Χριστιανοδημοκρατικού Κόμματος Ελλάδος

Στον ΟΗΕ ο Ερντογάν επιχείρησε για ακόμη μία φορά να εμφανιστεί ως υπερασπιστής της ειρήνης και του διεθνούς δικαίου. Η εικόνα αυτή, όμως, δεν συμβαδίζει με την πολιτική της Τουρκίας στο Αιγαίο και στην Κύπρο. Η Άγκυρα εξακολουθεί να προβάλλει μονομερείς αξιώσεις, να αμφισβητεί ελληνικά κυριαρχικά δικαιώματα και να επιδιώκει τη διεθνή αναβάθμιση του ψευδοκράτους.

Η επίκληση της ειρήνης δεν μπορεί να διαγράψει τις απειλές πολέμου, τις γκρίζες ζώνες, τη «Γαλάζια Πατρίδα» και τις συνεχείς προσπάθειες δημιουργίας τετελεσμένων. Η Τουρκία επιχειρεί να παρουσιάσει τις διεκδικήσεις της ως δήθεν νόμιμες και να μεταφέρει στην Ελλάδα την ευθύνη για την ένταση.

Ο Κυριάκος Μητσοτάκης μίλησε στη Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ τρεις ημέρες αργότερα. Αναφέρθηκε στην τουρκική εισβολή και στη συνεχιζόμενη κατοχή στην Κύπρο, στις απειλές πολέμου και στην ανάγκη σεβασμού του διεθνούς δικαίου. Αυτές οι αναφορές έχουν τη σημασία τους. Το ουσιαστικό ερώτημα, όμως, είναι αν η ελληνική τοποθέτηση ήταν τόσο σαφής και ολοκληρωμένη όσο απαιτούσαν οι περιστάσεις.

Κατά την άποψή μου, δεν ήταν.

Όταν η ελληνική κυβέρνηση παρουσιάζει ως μοναδική μακροχρόνια διαφορά την οριοθέτηση υφαλοκρηπίδας και ΑΟΖ, περιορίζει υπερβολικά το εύρος της τουρκικής αμφισβήτησης. Έτσι μένουν στο περιθώριο το casus belli, οι γκρίζες ζώνες, η «Γαλάζια Πατρίδα», τα τουρκικά θαλάσσια πάρκα, το τουρκολιβυκό μνημόνιο, η Κάσος και η προσπάθεια διεθνούς αναγνώρισης του ψευδοκράτους.

Όταν η Τουρκία ανοίγει πολλά μέτωπα και η Αθήνα επιλέγει να αναφέρεται μόνο σε ένα, η διεθνής κοινότητα δεν ενημερώνεται για ολόκληρη την πραγματικότητα.

Η Ελλάδα χρειάζεται καθαρή και συνεχή διπλωματική στρατηγική

Η ελληνική εξωτερική πολιτική δεν μπορεί να περιορίζεται σε γενικές αναφορές στη γειτονία, στον διάλογο και στη σταθερότητα. Χρειάζεται συγκεκριμένη καταγραφή των τουρκικών ενεργειών και σαφή παρουσίαση των ελληνικών θέσεων.

Το casus belli, η «Γαλάζια Πατρίδα», το τουρκολιβυκό μνημόνιο, οι διεκδικήσεις στην Ανατολική Μεσόγειο, η Κάσος και το Κυπριακό πρέπει να τίθενται με τρόπο συγκεκριμένο, επίσημο και επαναλαμβανόμενο. Δεν αρκεί να αναφέρονται περιστασιακά. Πρέπει να καταγράφονται σε κάθε κατάλληλο διεθνές φόρουμ, ώστε όλοι οι εταίροι μας να γνωρίζουν ποια είναι η πραγματική τουρκική πολιτική.

Η δημόσια διπλωματία απαιτεί συνέχεια. Χρειάζεται ενημέρωση των συμμάχων, σαφή διαβήματα, γραπτή αποτύπωση των ελληνικών θέσεων και άμεση απάντηση σε κάθε τουρκική αιτίαση. Διαφορετικά, ακόμη και μια σωστή καταγγελία κινδυνεύει να μείνει μια φράση σε μια ομιλία, χωρίς συνέχεια και χωρίς ουσιαστικό πολιτικό αποτέλεσμα.

Το ίδιο ισχύει για την ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας–Κύπρου και τα γεγονότα στην Κάσο. Η κυβέρνηση οφείλει να ενημερώνει με διαφάνεια την κοινωνία για τους χειρισμούς της και να εξηγεί με ποιον τρόπο προστατεύονται τα κυριαρχικά δικαιώματα της χώρας. Όταν υπάρχουν σοβαρά ερωτήματα για τις επιλογές και τους όρους υλοποίησης ενός έργου εθνικής σημασίας, οι πολίτες δικαιούνται καθαρές απαντήσεις.

Οι συμμαχίες είναι χρήσιμες και αναγκαίες, δεν μπορούν όμως να υποκαταστήσουν την εθνική ευθύνη. Η Ελλάδα πρέπει να υπερασπίζεται ενεργά τα δικαιώματά της και να μην περιμένει ότι οι εταίροι της θα αναλάβουν πρωτοβουλίες τις οποίες η ίδια αποφεύγει.

Η αποτροπή απαιτεί αποφασιστικότητα

Η συζήτηση για τη «Γαλάζια Πατρίδα» δεν μπορεί να περιορίζεται στην παρακολούθηση των τουρκικών κινήσεων. Η Ελλάδα διαθέτει νομικά, διπλωματικά και θεσμικά εργαλεία, τα οποία πρέπει να αξιοποιεί με αποφασιστικότητα.

Η αποτροπή δεν είναι πολεμοχαρής επιλογή. Είναι η δυνατότητα να πείσεις τον αντίπαλο ότι δεν μπορεί να δημιουργεί τετελεσμένα χωρίς συνέπειες. Όταν η Τουρκία αμφισβητεί θαλάσσια δικαιώματα, επαναφέρει απαιτήσεις αποστρατιωτικοποίησης ελληνικών νησιών και επιχειρεί να κατοχυρώσει πολιτικά τη «Γαλάζια Πατρίδα», η ελληνική απάντηση δεν μπορεί να στηρίζεται μόνο στην ελπίδα ότι η αποκλιμάκωση θα διατηρηθεί.

Τα «ήρεμα νερά» δεν πρέπει να μετατραπούν σε άλλοθι αδράνειας. Η ηρεμία έχει αξία μόνο όταν συνοδεύεται από ετοιμότητα, σαφείς κόκκινες γραμμές και αποτελεσματική διπλωματική δράση. Διαφορετικά, μπορεί να παρερμηνευθεί ως υποχωρητικότητα και να αποκρύψει από τη διεθνή κοινότητα την επιθετική συμπεριφορά της Τουρκίας.

Ο Κώστας Καραμανλής έχει επισημάνει ότι η πολιτική των «ήρεμων νερών» μπορεί να δημιουργήσει λανθασμένες εντυπώσεις, εάν δεν συνοδεύεται από επίμονη δημόσια διπλωματία και καθαρή υπεράσπιση των ελληνικών δικαιωμάτων. Η παρατήρηση αυτή πρέπει να ληφθεί σοβαρά υπόψη: η Ελλάδα δεν έχει την πολυτέλεια να αφήνει τις τουρκικές θέσεις να παρουσιάζονται διεθνώς χωρίς τεκμηριωμένη απάντηση.

Ο Αντώνης Σαμαράς, με αφορμή τα τουρκικά θαλάσσια πάρκα, ανέδειξε την ανάγκη να υπάρξει σαφής κυβερνητική στρατηγική. Κάθε τουρκική πρωτοβουλία που επιχειρεί να δημιουργήσει νέα δεδομένα στο Αιγαίο πρέπει να αντιμετωπίζεται άμεσα και όχι εκ των υστέρων.

Οι επισημάνσεις των δύο πρώην πρωθυπουργών δεν είναι μια εσωκομματική αντιπαράθεση. Αφορούν τον πυρήνα της εθνικής στρατηγικής και την ανάγκη η Ελλάδα να εκπέμπει σταθερό, ενιαίο και αποφασιστικό μήνυμα.

Η εθνική ισχύς έχει και δημογραφική διάσταση

Η ισχύς στο Αιγαίο δεν είναι μόνο στρατιωτική και διπλωματική. Είναι επίσης δημογραφική, οικονομική και κοινωνική. Είναι η ύπαρξη κατοίκων, σχολείων, υποδομών, υπηρεσιών υγείας, θέσεων εργασίας και ζωντανών κοινοτήτων καθ’ όλη τη διάρκεια του έτους.

Η δημογραφική ερήμωση των μικρών νησιών αποδυναμώνει την εθνική παρουσία. Χρειάζονται πολιτικές που θα επιτρέπουν στους κατοίκους να παραμένουν στον τόπο τους και θα προσελκύουν νέες οικογένειες, εργαζομένους και επενδύσεις. Τα «έξυπνα νησιά», η τηλεργασία, οι σύγχρονες υποδομές και η αξιόπιστη παροχή υπηρεσιών δεν είναι απλώς αναπτυξιακές επιλογές. Είναι στοιχεία εθνικής στρατηγικής.

Η κυριαρχία δεν προστατεύεται μόνο με χάρτες και δηλώσεις. Προστατεύεται και με την παρουσία ανθρώπων που ζουν, εργάζονται και δημιουργούν στα ακριτικά νησιά.

Η Κύπρος δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται ως δευτερεύον ζήτημα

Οι αποφάσεις 541 και 550 του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ καλούν τα κράτη να μην αναγνωρίσουν την αποσχιστική οντότητα που ανακηρύχθηκε στα κατεχόμενα. Η Ελλάδα οφείλει να συνδέει σταθερά αυτή τη διεθνή θέση με την απάντησή της στην τουρκική προσπάθεια αναβάθμισης του ψευδοκράτους.

Το Κυπριακό δεν είναι μια απλή διαφωνία μεταξύ δύο κοινοτήτων. Είναι ζήτημα εισβολής, κατοχής και παραβίασης αποφάσεων του ίδιου του ΟΗΕ. Η διεθνής νομιμότητα δεν μπορεί να εφαρμόζεται επιλεκτικά και η Ελλάδα πρέπει να υπενθυμίζει διαρκώς αυτή την πραγματικότητα.

Η εξωτερική πολιτική δεν κρίνεται από το πόσο συχνά επαναλαμβάνεται η λέξη «διάλογος». Κρίνεται από το αν ο διάλογος προστατεύει τα ελληνικά συμφέροντα ή αν χρησιμοποιείται ως πρόσχημα για να μένουν αναπάντητες οι τουρκικές διεκδικήσεις. Κρίνεται από το αν η Αθήνα ασκεί τα δικαιώματά της, ενημερώνει τους εταίρους της και απαιτεί συνέπειες για απειλές, παραβιάσεις και μονομερείς ενέργειες.

Δεν υπάρχει πραγματική ηρεμία όταν η μία πλευρά διεκδικεί και η άλλη προσπαθεί απλώς να διατηρήσει την εικόνα της ομαλότητας. Δεν υπάρχει ειρήνη με ευχές ούτε αποτροπή με υπεκφυγές.

Στον ΟΗΕ, ο Ερντογάν παρουσίασε τις τουρκικές θέσεις με αυτοπεποίθηση. Η Ελλάδα είχε την ευκαιρία να απαντήσει με την ίδια καθαρότητα, κατονομάζοντας όλα όσα απειλούν την ειρήνη στο Αιγαίο και στην Κύπρο. Η απάντηση, όμως, δεν ήταν όσο αποφασιστική απαιτούσαν οι περιστάσεις.

Αυτό είναι το βασικό πολιτικό έλλειμμα της σημερινής εξωτερικής πολιτικής: πολλές αναφορές στη σταθερότητα και στην αποκλιμάκωση, αλλά ανεπαρκής δημόσια υπεράσπιση των ελληνικών θέσεων. Και αυτό το έλλειμμα δεν μπορεί να κρυφτεί πίσω από τα «ήρεμα νερά».

ΕΠΙΣΗΜΑΝΣΗ