Η ΦΤΩΧΕΙΑ ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΜΟΙΡΑ. ΕΙΝΑΙ ΠΡΟΚΛΗΣΗ ΓΙΑ ΤΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΚΑΙ ΤΗΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗ

Η Ευρώπη της προόδου δεν μπορεί να συμβιβάζεται με την Ευρώπη των ανισοτήτων.

Δημήτρης Π. Παναγιωτόπουλος

Καθηγητής ΕΚΠΑ, Δικηγόρος, Μέλος του Πολιτικού Συμβουλίου του Ανεξάρτητου Κινήματος Ελπίδα για τη Δημοκρατία.

Με αφορμή τη Διεθνή Ημέρα για την Εξάλειψη της Φτώχειας, οφείλουμε να κοιτάξουμε πέρα από τους αριθμούς και να αναλογιστούμε την πραγματικότητα που βιώνουν εκατομμύρια άνθρωποι γύρω μας.

Στην Ευρωπαϊκή Ένωση, 92,7 εκατομμύρια άνθρωποι, δηλαδή το 20,9% του πληθυσμού, αντιμετώπιζαν το 2025 κίνδυνο φτώχειας ή κοινωνικού αποκλεισμού. Στην Ελλάδα, το αντίστοιχο ποσοστό έφτασε το 27,5%, αντιστοιχώντας σε περίπου 2,8 εκατομμύρια ανθρώπους. Τα στοιχεία αυτά καταδεικνύουν ότι η φτώχεια παραμένει μία από τις μεγαλύτερες κοινωνικές προκλήσεις της εποχής μας.

Πίσω από κάθε αριθμό υπάρχει ένας άνθρωπος. Μια οικογένεια που δυσκολεύεται να ανταποκριθεί στις ανάγκες της. Ένας εργαζόμενος που, παρά την καθημερινή του προσπάθεια, αδυνατεί να εξασφαλίσει αξιοπρεπείς συνθήκες διαβίωσης. Ένας ηλικιωμένος που αγωνιά για το αύριο. Ένα παιδί που στερείται ευκαιρίες τις οποίες άλλα παιδιά θεωρούν αυτονόητες.

Και εδώ βρίσκεται το πραγματικό πρόβλημα: όταν η φτώχεια περιορίζει τις δυνατότητες του ανθρώπου, δεν απειλεί μόνο την οικονομική του ασφάλεια. Περιορίζει την ελευθερία του, προσβάλλει την αξιοπρέπειά του και υπονομεύει την ισότητα των ευκαιριών.

Ιδιαίτερα ανησυχητική είναι η παιδική φτώχεια. Κανένα παιδί δεν επιλέγει την οικογένεια στην οποία γεννιέται ούτε τις κοινωνικές και οικονομικές συνθήκες μέσα στις οποίες μεγαλώνει. Κανένα παιδί δεν πρέπει να στερείται την εκπαίδευση, την υγεία, τη διατροφή, την ασφάλεια και τις δυνατότητες ανάπτυξης που δικαιούται εξαιτίας της οικονομικής κατάστασης των γονέων του.

Μια κοινωνία που αποδέχεται ότι η αφετηρία της ζωής καθορίζει σε μεγάλο βαθμό το μέλλον του ανθρώπου δεν μπορεί να ισχυρίζεται ότι εξασφαλίζει ουσιαστική ισότητα ευκαιριών.

Η αντιμετώπιση της φτώχειας, επομένως, δεν μπορεί να περιορίζεται σε αποσπασματικά επιδόματα ή σε προσωρινές παρεμβάσεις ανακούφισης. Χρειάζεται μια ολοκληρωμένη πολιτική που να συνδυάζει αξιοπρεπή εργασία και δίκαιες αμοιβές, προσιτή κατοικία, αποτελεσματική κοινωνική προστασία, ποιοτική δημόσια υγεία και εκπαίδευση, ουσιαστική στήριξη της οικογένειας και ειδική μέριμνα για τα παιδιά και τις ευάλωτες κοινωνικές ομάδες.

Χρειάζεται, πάνω απ’ όλα, μια Πολιτεία που δεν θα περιορίζεται στη διαχείριση της φτώχειας, αλλά θα αγωνίζεται συστηματικά για την πρόληψη και την εξάλειψή της.

Η οικονομική ανάπτυξη είναι αναγκαία. Δεν αρκεί, όμως, να μετράμε την πρόοδο μιας χώρας μόνο με τους οικονομικούς δείκτες της. Πρέπει να εξετάζουμε πώς κατανέμονται οι ευκαιρίες, ποιοι συμμετέχουν στην ανάπτυξη, ποιοι μένουν πίσω και αν κάθε πολίτης μπορεί να ζει με ασφάλεια, αξιοπρέπεια και προοπτική.

Η κοινωνική δικαιοσύνη δεν είναι αντίπαλος της ανάπτυξης. Είναι το μέτρο της ανθρώπινης αξίας της.

Και η Δημοκρατία δεν εξαντλείται στην ισότητα των πολιτικών δικαιωμάτων. Προϋποθέτει και πραγματικές δυνατότητες συμμετοχής στην κοινωνική και οικονομική ζωή. Γιατί ο άνθρωπος που αγωνίζεται καθημερινά για την επιβίωσή του, χωρίς πρόσβαση σε βασικά αγαθά και ευκαιρίες, δυσκολεύεται να ασκήσει ουσιαστικά την ελευθερία του και να συμμετάσχει ισότιμα στα κοινά.

Αυτή είναι και η μεγάλη πολιτική πρόκληση για την Ελλάδα και την Ευρώπη: να οικοδομήσουμε μια κοινωνία στην οποία η πρόοδος δεν θα αφορά μόνο τους αριθμούς, αλλά θα γίνεται αισθητή στην καθημερινή ζωή των ανθρώπων.

Μια κοινωνία στην οποία η εργασία θα προσφέρει αξιοπρεπή διαβίωση, η οικογένεια θα έχει ουσιαστική υποστήριξη, οι νέοι θα μπορούν να σχεδιάζουν το μέλλον τους και κανένα παιδί δεν θα καταδικάζεται από τις συνθήκες της γέννησής του.

Γιατί η φτώχεια δεν είναι πάντοτε αποτέλεσμα ατομικών επιλογών. Συχνά συνδέεται με βαθύτερες κοινωνικές ανισότητες, αδυναμίες των θεσμών και πολιτικές αποφάσεις. Και ακριβώς γι’ αυτό η αντιμετώπισή της απαιτεί πολιτική βούληση, κοινωνική ευαισθησία και θεσμική ευθύνη.

Η Δημοκρατία δεν μπορεί να είναι απλώς ένα σύνθημα. Πρέπει να γίνεται πράξη μέσα από την αξιοπρέπεια, την κοινωνική δικαιοσύνη, την ισότητα των ευκαιριών και τη δυνατότητα κάθε ανθρώπου να συμμετέχει ουσιαστικά στη διαμόρφωση του μέλλοντός του.

Η εξάλειψη της φτώχειας δεν είναι μια υπόσχεση που μπορούμε να αναβάλλουμε επ’ αόριστον. Είναι υποχρέωση απέναντι στον άνθρωπο και ευθύνη απέναντι στις επόμενες γενιές.

Γιατί το επίπεδο μιας δημοκρατικής κοινωνίας δεν κρίνεται μόνο από τον πλούτο που παράγει, αλλά και από το αν επιτρέπει σε όλους τους ανθρώπους να ζουν με αξιοπρέπεια.**

 Πηγές στοιχείων

– [Eurostat — 20,9% του πληθυσμού της ΕΕ σε κίνδυνο φτώχειας ή κοινωνικού αποκλεισμού το 2025](https://ec.europa.eu/eurostat/en/web/products-eurostat-news/w/ddn-20260430-1).

– [Ελληνική Στατιστική Αρχή — Κίνδυνος φτώχειας ή κοινωνικού αποκλεισμού, 2025](https://www.statistics.gr/).

ΕΠΙΣΗΜΑΝΣΗ