ΜΑΡΓΑΡΙΤΑΡΙΑ ΣΤΟ ΔΙΑΔΙΚΤΥΟ ΚΑΙ ΤΑ ΜΜΕ

Του Δημήτρη Βόγγολη

Επειδή επί σειρά ετών προτρέπω τους Ακαδημαϊκούς για αναγέννηση της παιδείας για να μην γράφω τα ίδια πράγματα άρχισα να σατιρίζω με ευπρέπεια τα κυκλοφορούντα μαργαριτάρια.

Αν υπάρχει κάτι που παράγεται στην Ελλάδα σε μεγαλύτερες ποσότητες ακόμη και από τη γραφειοκρατία, είναι τα γλωσσικά μαργαριτάρια.

Δεν χρειάζεται πλέον να ανοίξεις λεξικό. Αρκεί να ανοίξεις τηλεόραση. Μέσα σε δέκα λεπτά έχεις παρακολουθήσει μια πλήρη αναδιάρθρωση της ελληνικής γλώσσας, χωρίς να ερωτηθεί ούτε ο Τριανταφυλλίδης, ούτε ο Μπαμπινιώτης, ούτε καν η δύσμοιρη η γραμματική.

Ακούς πολιτικό να διακηρύσσει με ύφος Μεσσία:

«Θα αποκαταστήσουμε όλες τις αδικίες».

Και αναρωτιέσαι:

Δηλαδή θα τις επαναφέρετε;

Θα τις ξαναστήσετε εκεί που ήταν;

Θα τις ανακαινίσετε;

Διότι η αποκατάσταση, όπως διδάσκει η ίδια η λέξη, επαναφέρει κάτι στην ορθή του κατάσταση.

Αποκαθιστούμε την δικαιοσύνη. Αποκαθιστούμε την υγεία. Αποκαθιστούμε τη λειτουργία ενός συστήματος.

Δεν αποκαθιστούμε τη βλάβη, εκτός αν είμαστε εχθροί του ηλεκτρολόγου μας.

Και βεβαίως δεν αποκαθιστούμε την αδικία, εκτός αν έχουμε βάλει στόχο να τη μονιμοποιήσουμε.

Αλλά το γλωσσικό παράδοξο δεν σταματά εκεί.

Περνάμε στα οικονομικά.

Εκεί όπου το χρέος απέκτησε ξαφνικά βιογραφικό, προσωπικότητα και προσδόκιμο ζωής.

«Το χρέος είναι βιώσιμο», μας λένε.

Κοιτάζω γύρω μου.

Δεν βλέπω καρδιολόγο. Δεν βλέπω ασθενοφόρο. Δεν βλέπω μονάδα εντατικής θεραπείας.

Βλέπω απλώς ένα χρέος.

Κι όμως, αντιμετωπίζεται λες και κάνει εξετάσεις αίματος κάθε έξι μήνες και ο γιατρός του ανακοινώνει ότι βρίσκεται σε καλή φυσική κατάσταση.

Σε λίγο θα ακούμε:

«Το δημόσιο χρέος χρειάζεται ξεκούραση, βιταμίνες και μία εβδομάδα σε λουτρόπολη».

Αν είναι να μιλήσουμε ακριβέστερα, ας πούμε ότι είναι, εξυπηρετήσιμο ή μη διαχειρίσιμο.

Εκτός κι αν το χρέος άνοιξε λογαριασμό στα κοινωνικά δίκτυα και δεν το μάθαμε.

Άλλο αριστούργημα αποτελεί το περίφημο:

«του επικεφαλούς», αντί του (επικεφαλής που δεν κλίνεται)

Η έκφραση εμφανίζεται τακτικά σαν να διεκδικεί θέση στο λεξικό διά της επιμονής.

Κάποιος την λέει. Δέκα τον ακούνε. Εκατό την επαναλαμβάνουν. Χίλιοι θεωρούν ότι είναι σωστή.

Έτσι ακριβώς γεννιούνται οι γλωσσικοί αστικοί μύθοι.

Το τραγικό δεν είναι ότι έγινε το λάθος.

Το τραγικό είναι ότι γύρω από τον ομιλητή συνωστίζονται σύμβουλοι, δημοσιογράφοι, βοηθοί, συνεργάτες, παρουσιαστές, σχολιαστές, μέχρι και άνθρωποι που έχουν αναλάβει να διορθώνουν τα δελτία Τύπου.

Και κανείς δεν βρίσκει το θάρρος να ψιθυρίσει:

«Αφεντικό, μήπως να το ξαναδούμε;»

Αγαπημένη μου κατηγορία, όμως, είναι οι αυτοανακηρυσσόμενες παρομοιώσεις.

Βγαίνει ο γιατρός στο πάνελ και ανακοινώνει:

«Σας μιλώ σαν γιατρός».

Όχι αγαπητέ μου.

Αφού είστε γιατρός, μας μιλάτε ως γιατρός.

Το «σαν» χρησιμοποιείται όταν παρομοιάζουμε.

Αν εγώ πω ότι μιλώ σαν πιλότος, ενώ δεν έχω πετάξει ούτε χαρταετό, τότε έχουμε παρομοίωση.

Αν πω ότι μιλώ ως πιλότος, τότε παρακαλώ να μου παραχωρηθεί αμέσως αεροσκάφος.

Η διαφορά είναι μικρή στο αυτί, αλλά τεράστια στη σημασία.

Όπως ακριβώς η διαφορά ανάμεσα στο «ξέρω» και στο «νομίζω ότι ξέρω», που δυστυχώς έχει εξαφανιστεί από πολλές τηλεοπτικές εκπομπές.

Και βέβαια υπάρχουν οι δίδυμοι αδελφοί της σύγχυσης:

το «απλά» και το «απλώς».

Οι περισσότεροι τους χρησιμοποιούν σαν να είναι το ίδιο πράγμα.

Δεν είναι.

«Ντύνεται απλά».

Σωστό.

«Μίλησε απλά».

Επίσης σωστό.

Αλλά όταν λες:

«Απλά ήθελα να ρωτήσω…»

το «απλώς» βρίσκεται σε μια γωνία και κλαίει σιωπηλά. Και αυτό γιατί το απλώς σημαίνει μόνο < χρειάζεται ένα βήμα για να τερματίσει ο δρομέας>  .

Αν οι λέξεις μπορούσαν να κάνουν αγωγές, το «απλώς» θα είχε ήδη γεμίσει τα δικαστήρια.

Και ενώ ο τηλεθεατής προσπαθεί ακόμη να συνέλθει από το «πολλή» και το «πολύ», εμφανίζεται ξαφνικά μια νέα επιστήμη. Όχι η γλωσσολογία, ούτε η νομική. Μια επιστήμη-πολυεργαλείο που εξηγεί τα πάντα σε τρία λεπτά και δύο διαφημίσεις.

Ο ομιλητής ξεκινά από το σχολείο, περνά στην ιθαγένεια, κάνει μια στάση στη βιολογία, συνεχίζει στη θεολογία και καταλήγει στην ετυμολογία. Ένα ταξίδι που ούτε τα δρομολόγια των πλοίων  δεν καλύπτουν.

Κάπου εκεί εμφανίζεται η λέξη «ιθαγένεια» γραμμένη με κεφαλαίο Ι, λες και πρόκειται για αυτοκράτειρα του Βυζαντίου που κάνει επίσημη είσοδο στην αίθουσα.

Στη συνέχεια μαθαίνουμε ότι τα πάντα είναι ζήτημα… χρώματος. Η ιστορία, η κοινωνιολογία, το δίκαιο, η πολιτική επιστήμη, όλοι οι κλάδοι της γνώσης πετιούνται ευγενικά έξω από το δωμάτιο για να χωρέσει μια εξήγηση που γράφτηκε πιθανότατα στο πίσω μέρος ενός λογαριασμού της ΔΕΗ.

Το καλλίτερο όμως έρχεται στο τέλος, όταν εμφανίζεται η ετυμολογία.

Αχ, η ετυμολογία…

Στην Ελλάδα υπάρχουν δύο κατηγορίες ανθρώπων: οι γλωσσολόγοι που αφιέρωσαν χρόνια μελετώντας τις λέξεις και οι σχολιαστές που ετυμολογούν οτιδήποτε τους έρθει στο μυαλό μεταξύ καφέ και τοστ.

«Το ρήμα Ίθω σημαίνει…»

Μόλις ακούσεις τη φράση αυτή, η ελληνική γλώσσα αρχίζει να ψάχνει δικηγόρο.

Οι λέξεις αποκτούν ξαφνικά συγγένειες που δεν είχαν ποτέ, γενεαλογικά δέντρα που δεν φύτρωσαν ποτέ και ιστορίες που ούτε οι ίδιες γνωρίζουν.

Είναι το γλωσσικό αντίστοιχο του:

«Ο θείος μου ξέρει κάποιον που έχει έναν ξάδερφο που ήταν συμμαθητής ενός τύπου που τα διάβασε στο ίντερνετ».

Και έτσι, μέσα σε λίγα λεπτά, η γραμματική λιποθυμά, το λεξικό παραιτείται, ο συντακτικός έλεγχος του υπολογιστή ζητά μετάθεση και ο δύσμοιρος Τριανταφυλλίδης γυρίζει πλευρό στο μνήμα του.

Εμείς, πάλι, δεν χρειάζεται να κάνουμε τίποτε.

Αρκεί να καθίσουμε αναπαυτικά στον καναπέ, να ανοίξουμε την τηλεόραση και να απολαύσουμε ακόμη ένα επεισόδιο της μακροβιότερης ελληνικής σειράς:

«Η γνώμη μου εναντίον όλων των επιστημών».

Και το ηθικό δίδαγμα;

Και όσο αυτά συμβαίνουν στα μικρόφωνα, στα μέσα ενημέρωσης συμβαίνουν ακόμη μεγαλύτερα θαύματα.

Δεν υπάρχει δημοσιογράφος που να μην έχει ανακαλύψει τον απόλυτο τίτλο.

Σύμφωνα με αυτόν:

ΟΛΟΙ σοκάρονται. ΟΛΟΙ παγώνουν. ΟΛΟΙ μένουν άφωνοι. ΟΛΟΙ λυγίζουν.

Εδώ και δέκα χρόνια διαβάζω καθημερινά ότι η Ελλάδα είναι σοκαρισμένη.

Αν αληθεύουν οι τίτλοι, η χώρα θα έπρεπε να βρίσκεται ήδη σε μόνιμη κατάσταση ηλεκτροσόκ.

«Δεν θα πιστεύετε τι συνέβη!»

Συνήθως συνέβη ακριβώς αυτό που πιστεύαμε.

«Η φωτογραφία που γκρέμισε το διαδίκτυο!»

Και το διαδίκτυο συνεχίζει να λειτουργεί κανονικά.

«Η αποκάλυψη που αλλάζει τα πάντα!»

Ενώ, κατά κανόνα, δεν αλλάζει ούτε το πρόγραμμα της ημέρας.

Το πρόβλημα όμως δεν είναι απλώς γλωσσικό.

Είναι πολιτισμικό.

Κάθε φορά που χρησιμοποιούμε λάθος λέξεις, θολώνουμε τα νοήματα. Πολλή προσοχή στη γλώσσα. Όχι πολύ προσοχή αλλά  Πολλή. Γιατί αλλιώς η γραμματική παθαίνει… γραμματικό επεισόδιο.< Το πολλή το επιλέγουμε όταν ακολουθεί θηλυκό ουσιαστικό πχ. πολλή αγάπη, ενώ το πολύ συνοδεύεται από επίθετο πολύ επικίνδυνος, ή επίρρημα  πολύ νωρίς, ρήμα πίνω πολύ νερό, μετοχή πολύ ευδιάθετος και τέλος  με ουδέτερο πχ. πολύ ψωμί.

Κάθε φορά που αντικαθιστούμε την ακρίβεια με τον εντυπωσιασμό, φτωχαίνουμε τη σκέψη.

Και κάθε φορά που βαφτίζουμε το πρόχειρο «δημιουργικότητα», το ψεύτικο «επικοινωνία» και την υπερβολή «ενημέρωση», κάνουμε ένα μικρό βήμα μακριά από την αλήθεια.

Η ελληνική γλώσσα δεν χρειάζεται σωτήρες.

Χρειάζεται χρήστες που να τη σέβονται.

Γιατί η γλώσσα μοιάζει με παλιό οικογενειακό κειμήλιο.

Δεν το πετάς επειδή βιάζεσαι.

Δεν το σπας για λίγα κλικ.

Και σίγουρα δεν το χρησιμοποιείς ως δόλωμα για διαφημίσεις.

Διαφορετικά, σε λίγο δεν θα παρακολουθούμε δελτία ειδήσεων.

Θα παρακολουθούμε δελτία γλωσσικών ατυχημάτων.

Και τότε δεν θα χρειάζεται το λεξικό να εξηγεί τις λέξεις.

Οι λέξεις θα χρειάζονται δικηγόρο για να υπερασπιστούν τον εαυτό τους.

Φρονώ ότι αφήνουμε να λέγονται και να γράφονται έννοιες οι οποίες αργότερα καθιερώνονται και μεταβάλλουν την νοηματική μας γλώσσα από το σημαινόμενο που εκφράζει, σε σημειολογική γλώσσα, η οποία αυθαίρετα ορίζει το σημαινόμενο . Οκτώβριος 2026 Δημήτρης Βόγγολης.

Χαιρετώ ευγενικά

Δημήτρης Βόγγολης

Πρόεδρος Παγκόσμιας Ακαδημίας της Ρωμιοσύνης Ιερός Σύνδεσμος patris-hellas.gr

• Η ψυχή που δεν φοβάται το βάρος της αλήθειας, γίνεται φτερό και σηκώνει έθνη.

ΕΠΙΣΗΜΑΝΣΗ