ΟΙ ΑΡΙΘΜΟΙ ΑΠΟΚΑΛΥΠΤΟΥΝ ΤΗΝ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ: Από την Κοινωνία του Χρέους στη Θεσμική και Παραγωγική Ανασυγκρότηση

Δημήτρης Π. Παναγιωτόπουλος 

Δημοσιονομική ευθύνη – Κοινωνική δικαιοσύνη – Παραγωγική αυτοδυναμία – Δημοκρατική Αναθέσμιση

Οι αριθμοί δεν είναι ουδέτεροι. Αποτυπώνουν τη ζωή των ανθρώπων και κρίνουν το πραγματικό αποτέλεσμα κάθε πολιτικής.

Η ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ΠΙΣΩ ΑΠΟ ΤΟΥΣ ΔΕΙΚΤΕΣ

Οι κυβερνήσεις συνηθίζουν να παρουσιάζουν την οικονομία μέσα από τον ρυθμό αύξησης του ΑΕΠ, τα πρωτογενή πλεονάσματα, την επενδυτική βαθμίδα και τη μείωση του λόγου του δημόσιου χρέους προς το εθνικό προϊόν. Οι δείκτες αυτοί έχουν σημασία. Δεν αρκούν, όμως, για να περιγράψουν την κατάσταση μιας χώρας. Η οικονομία δεν δικαιώνεται στους πίνακες· δικαιώνεται ή αποτυγχάνει στην καθημερινή ζωή της κοινωνίας.

Η πιο πρόσφατη Έρευνα Εισοδήματος και Συνθηκών Διαβίωσης της ΕΛΣΤΑΤ δείχνει ότι το 2025 το 41,8% του πληθυσμού αντιμετώπιζε καθυστερήσεις σε ενοίκια, στεγαστικά δάνεια, λογαριασμούς κοινής ωφέλειας ή άλλες οικονομικές υποχρεώσεις. Το 50,5% δεν μπορούσε να καλύψει μια απρόβλεπτη δαπάνη και το 46,6% δεν είχε τη δυνατότητα να πληρώσει μία εβδομάδα διακοπών τον χρόνο. Το 14,9% βρισκόταν σε σοβαρή υλική και κοινωνική στέρηση, ενώ το 19,6% παρέμενε σε κίνδυνο φτώχειας μετά τις κοινωνικές μεταβιβάσεις. (Πηγές 1–2)

Η στεγαστική κρίση αποκαλύπτει ακόμη καθαρότερα το βάθος της ανασφάλειας. Το 2024 το 28,9% του πληθυσμού στην Ελλάδα ζούσε σε νοικοκυριά που διέθεταν τουλάχιστον το 40% του διαθέσιμου εισοδήματός τους για στέγαση. Ο μέσος όρος της Ευρωπαϊκής Ένωσης ήταν 8,2%. Η Ελλάδα κατέγραψε τη δυσμενέστερη επίδοση στην Ένωση. (Πηγή 3)

Ταυτόχρονα, το 2025 η Ελλάδα και η Βουλγαρία βρίσκονταν στην τελευταία θέση της Ευρωπαϊκής Ένωσης ως προς το κατά κεφαλήν ΑΕΠ σε μονάδες αγοραστικής δύναμης, στο 68% του ευρωπαϊκού μέσου όρου. Και στην εικοσαετία 2004–2024 το πραγματικό κατά κεφαλήν εισόδημα των ελληνικών νοικοκυριών μειώθηκε κατά 5%. Η Ελλάδα και η Ιταλία ήταν οι μόνες χώρες της Ένωσης που κατέγραψαν μείωση σε αυτό το διάστημα. (Πηγές 4–5)

Όταν η οικονομία αναπτύσσεται, αλλά η κοινωνία δεν μπορεί να στεγαστεί, να αποταμιεύσει και να αντιμετωπίσει μια έκτακτη ανάγκη, το πρόβλημα δεν είναι μόνο το μέγεθος του πλούτου. Είναι ο τρόπος με τον οποίο παράγεται, κατανέμεται και ελέγχεται.

ΜΙΑ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΕΓΚΛΩΒΙΣΜΕΝΗ ΣΤΟ ΧΡΕΟΣ

Στο τέλος του 2025 το δημόσιο χρέος ανερχόταν σε περίπου 363 δισ. ευρώ, δηλαδή στο 146,1% του ΑΕΠ, παραμένοντας το υψηλότερο στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Η αποκλιμάκωση του ποσοστού του είναι θετική και αναγκαία. Δεν αναιρεί, όμως, το γεγονός ότι το χρέος εξακολουθεί να περιορίζει τις δημοσιονομικές επιλογές της χώρας και να επιβάλλει μακροχρόνια βάρη στις επόμενες γενιές. (Πηγή 6)

Δίπλα στο δημόσιο χρέος υπάρχει το ιδιωτικό. Τα μη εξυπηρετούμενα δάνεια σε τράπεζες και εταιρείες διαχείρισης απαιτήσεων ανέρχονταν ακόμη σε 67 δισ. ευρώ το τρίτο τρίμηνο του 2024. Η μεταφορά των δανείων από τους τραπεζικούς ισολογισμούς στα funds μπορεί να εξυγίανε λογιστικά τις τράπεζες, δεν απάλλαξε όμως τον πολίτη από την οφειλή, την απειλή του πλειστηριασμού και την απώλεια της περιουσίας του ενώ το κράτος από τα κέρδη αυτών δεν εισέπραξε τον αναλογούντα φόρο ως όφειλε. (Πηγή 7)

Έτσι συγκροτείται μια κοινωνία του χρέους: το κράτος οφείλει στους πιστωτές του, οι επιχειρήσεις στις τράπεζες και στο Δημόσιο, τα νοικοκυριά στις τράπεζες, στους διαχειριστές απαιτήσεων, στην εφορία, στα ασφαλιστικά ταμεία και στους παρόχους ενέργειας. Το χρέος παύει να αποτελεί μόνο οικονομικό μέγεθος. Μετατρέπεται σε σχέση εξάρτησης, φόβου και περιορισμού της πραγματικής ελευθερίας και ουσιαστικά της ζωής .

ΤΙ ΑΠΕΜΕΙΝΕ ΜΕΤΑ ΤΑ ΜΝΗΜΟΝΙΑΚΑ ΔΑΝΕΙΑ

Η Ελλάδα απέφυγε την άτακτη χρεοκοπία μέσω των προγραμμάτων χρηματοδοτικής στήριξης. Η δημοσιονομική προσαρμογή ήταν σε μεγάλο βαθμό αναγκαία, διότι καμία χώρα δεν μπορεί να καταναλώνει διαρκώς περισσότερα από όσα παράγει και να καλύπτει τη διαφορά με νέο δανεισμό. Άλλο, όμως, η αναγκαία δημοσιονομική ευθύνη και άλλο η μετατροπή της λιτότητας σε μόνιμο σύστημα διακυβέρνησης.

Η κρίση αντιμετωπίστηκε κυρίως ως λογιστικό και χρηματοπιστωτικό πρόβλημα. Δεν αντιμετωπίστηκαν με την απαιτούμενη αποφασιστικότητα οι βαθύτερες αιτίες της: το συγκεντρωτικό και πελατειακό κράτος, η αδύναμη παραγωγική βάση, η εξάρτηση από εισαγωγές, η στρεβλή κατανομή της τραπεζικής πίστης, η φοροδιαφυγή των ισχυρών, η υπερφορολόγηση της δηλωμένης εργασίας και της μικρής παραγωγής και η απουσία σταθερού σχεδίου πέρα από τον εκλογικό κύκλο.

Το κόστος μεταφέρθηκε σε μεγάλο βαθμό στην κοινωνία: μείωση εισοδήματος, απώλεια περιουσίας, ανεργία, αποδυνάμωση των δημόσιων υπηρεσιών, φυγή νέων επιστημόνων, δημογραφική συρρίκνωση και περιορισμός της δυνατότητας της Πολιτείας να σχεδιάζει ανεξάρτητα το μέλλον της.

Δεν αμφισβητούμε τη σημασία της δημοσιονομικής σταθερότητας. Αμφισβητούμε την πολιτική που ταυτίζει τη σταθερότητα με την κοινωνική εξάντληση και παρουσιάζει ως ολοκληρωμένη επιτυχία τη βελτίωση των μακροοικονομικών δεικτών, όταν η πλειονότητα των πολιτών δεν αισθάνεται ασφαλής και βιώνουν την  κοινωνική εξαθλίωση .

ΤΟ ΔΗΜΟΣΙΟ ΠΛΕΟΝΑΣΜΑ ΚΑΙ ΤΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ ΕΛΛΕΙΜΜΑ

Ένα κράτος μπορεί να εμφανίζει πρωτογενές πλεόνασμα και ταυτόχρονα να συσσωρεύει κοινωνικά και παραγωγικά ελλείμματα: έλλειμμα αξιοπρεπούς εισοδήματος, προσιτής κατοικίας, δημόσιας υγείας, παιδείας, υποδομών, γεννήσεων, επενδύσεων και εγχώριας παραγωγής.

Η δημοσιονομική εξυγίανση δεν είναι πλήρης όταν επιτυγχάνεται με υπερβολική έμμεση φορολογία, υποεπένδυση σε κρίσιμες υποδομές και αποδυνάμωση της πραγματικής οικονομίας. Δεν είναι εθνική πρόοδος να μειώνεται το χρέος ως ποσοστό του ΑΕΠ, ενώ ο πολίτης αυξάνει τις ληξιπρόθεσμες υποχρεώσεις του και αδυνατεί να καλύψει τις στοιχειώδεις ανάγκες του.

Η αληθινή δημοσιονομική υγεία μετριέται από το εάν η χώρα μπορεί να χρηματοδοτεί το μέλλον της χωρίς να υποθηκεύει την κοινωνία της· από το εάν ο πολίτης μπορεί να εργάζεται, να κατοικεί, να δημιουργεί οικογένεια, να επενδύει και να αποταμιεύει χωρίς διαρκή προσφυγή στον δανεισμό.

Η ΝΕΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΑΙ ΔΗΜΟΣΙΟΝΟΜΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ

Η απάντηση δεν βεβαίως η επιστροφή στη δημοσιονομική ασυδοσία πολύ περισσότερο όμως δεν είναι η αποδοχή της μόνιμης λιτότητας. Είναι η οικονομική και δημοσιονομική Αναθέσμιση της Πολιτείας: νέοι κανόνες, νέοι θεσμοί και νέες προτεραιότητες που θέτουν τη δημοσιονομική ευθύνη στην υπηρεσία της παραγωγής, της κοινωνικής δικαιοσύνης και της εθνικής αυτοδυναμίας.

1. Ο προϋπολογισμός ως δημοκρατικό σχέδιο της χώρας

Ο κρατικός προϋπολογισμός δεν μπορεί να παραμένει ένας ετήσιος λογιστικός πίνακας που καταρτίζεται στο εσωτερικό της εκτελεστικής εξουσίας και εγκρίνεται τυπικά από την κοινοβουλευτική πλειοψηφία. Πρέπει να γίνει το κεντρικό εργαλείο ενός δεσμευτικού, πολυετούς Εθνικού Σχεδίου Παραγωγικής και Κοινωνικής Ανασυγκρότησης.

Κάθε προϋπολογισμός οφείλει να συνοδεύεται από μετρήσιμους στόχους για το πραγματικό εισόδημα, την απασχόληση, τη στέγη, τη δημογραφική ανανέωση, την περιφερειακή σύγκλιση και την παραγωγική αυτάρκεια. Κάθε μεγάλη δαπάνη, επιδότηση και φορολογική απαλλαγή πρέπει να αξιολογείται δημόσια ως προς το παραγωγικό και κοινωνικό της αποτέλεσμα.

2. Διάκριση της κατανάλωσης από την επένδυση

Δεν είναι όλες οι δημόσιες δαπάνες ίδιες. Άλλο η πελατειακή σπατάλη και άλλο η  δημόσια επένδυση σε νερό, ενέργεια, μεταφορές, υγεία, παιδεία, έρευνα, πολιτική προστασία και παραγωγικές υποδομές. Διεκδικούμε έναν δημοσιονομικό κανόνα που θα προστατεύει τις αποδεδειγμένα παραγωγικές και κοινωνικά αναγκαίες επενδύσεις, με αυστηρή αξιολόγηση, διαφάνεια και λογοδοσία.

3. Νέα πολιτική για το δημόσιο και ιδιωτικό χρέος

Το δημόσιο χρέος πρέπει να εξυπηρετείται με συνέπεια, αλλά δεν μπορεί να λειτουργεί ως μόνιμος μηχανισμός περιορισμού της εθνικής πολιτικής. Η Ελλάδα οφείλει να επιδιώκει μεγαλύτερη σύνδεση της εξυπηρέτησής του με την πραγματική ανάπτυξη και τις κοινωνικές αντοχές, ευνοϊκότερη διαχείριση του κόστους και του χρόνου αποπληρωμής και εξαίρεση των κρίσιμων παραγωγικών, κοινωνικών και αμυντικών επενδύσεων από άκαμπτους περιορισμούς.

Για το ιδιωτικό χρέος απαιτείται μόνιμος και ανεξάρτητος μηχανισμός δίκαιης ρύθμισης, με βάση την πραγματική δυνατότητα αποπληρωμής, άλλως τη διαγραφή του. Χρειάζεται προστασία της πρώτης κατοικίας των πραγματικά ευάλωτων, αποτελεσματικός έλεγχος τραπεζών και εταιρειών διαχείρισης με την απαιτούμενη φορολόγηση αυτών, διαφάνεια στην αγορά απαιτήσεων και ουσιαστική ευκαιρία για κάθε οφειλέτη αποπληρωμής άλλως και διαπίστωσης λόγων διαγραφής . Η εξυγίανση δεν μπορεί να σημαίνει κοινωνική εκκαθάριση.

4. Φορολογική δικαιοσύνη αντί για εξάντληση των συνεπών

Η νέα φορολογική πολιτική πρέπει να ελαφρύνει την εργασία, την παραγωγή και τα βασικά αγαθά και να μεταφέρει δίκαια το βάρος προς τη μεγάλη φοροδοτική ικανότητα, τα υπερκέρδη και τις ολιγοπωλιακές προσόδους. Η φοροδιαφυγή πρέπει να αντιμετωπίζεται με σύγχρονα μέσα και πραγματικούς ελέγχους, χωρίς συλλογική ενοχοποίηση των μικρών επαγγελματιών και χωρίς τεκμήρια που αγνοούν την οικονομική πραγματικότητα.

Σκοπός δεν είναι ένα κράτος που εισπράττει όλο και περισσότερα από μια εξαντλημένη κοινωνία. Είναι ένα δίκαιο κράτος που κατανέμει αναλογικά τα βάρη και μετατρέπει κάθε δημόσιο έσοδο σε ορατό κοινωνικό ή παραγωγικό αποτέλεσμα.

5. Τραπεζική πίστη στην υπηρεσία της παραγωγής

Το τραπεζικό σύστημα δεν μπορεί να περιορίζεται στη χρηματοδότηση μεγάλων ομίλων, ακινήτων και κατανάλωσης και δεν μπορεί  το χρηματοπιστωτικό  σύστημα της χώρα να  να μην υφίσταται τον απαιτούμενο έλεγχο. Χρειαζόμαστε ισχυρό δημόσιο αναπτυξιακό πυλώνα, με επαγγελματική διοίκηση και πλήρη διαφάνεια, που θα κατευθύνει κεφάλαια στον πρωτογενή τομέα, στη μεταποίηση, στις μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις, στην κοινωνική κατοικία, στην έρευνα, στην ελληνική καινοτομία και στις υποδομές της περιφέρειας.

Οι εθνικοί και ευρωπαϊκοί πόροι πρέπει να αξιολογούνται με βάση τις μόνιμες θέσεις εργασίας, την εγχώρια προστιθέμενη αξία, τη μείωση των εισαγωγών, την αύξηση των εξαγωγών και το πραγματικό όφελος για την τοπική κοινωνία.

Η ΕΛΛΑΔΑ ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΠΗ: ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ ΧΩΡΙΣ ΠΑΡΑΙΤΗΣΗ

Η συμμετοχή της Ελλάδας στην Ευρωπαϊκή Ένωση δεν σημαίνει, , παραίτηση από το δικαίωμα υπεράσπισης των εθνικών και κοινωνικών συμφερόντων. Η ευρωπαϊκή πολιτική δεν μπορεί να εξαντλείται στην παθητική εφαρμογή αποφάσεων που έχουν σχεδιαστεί με βάση τις ανάγκες ισχυρότερων οικονομιών.

Η Ελλάδα οφείλει να συνεργάζεται όπου υπάρχει κοινό συμφέρον, να διαπραγματεύεται όπου υπάρχουν διαφορετικές ανάγκες και να διαφοροποιείται θεσμικά και τεκμηριωμένα όταν ευρωπαϊκές επιλογές απειλούν την παραγωγική της βάση, την κοινωνική συνοχή, την ενεργειακή και διατροφική της ασφάλεια ή τη δυνατότητά της να χρηματοδοτεί το μέλλον.

Διεκδικούμε ευρωπαϊκούς μηχανισμούς χρηματοδότησης για την ενέργεια, το νερό, τη στέγη, το δημογραφικό και την παραγωγική ανασυγκρότηση. Διεκδικούμε αναθεώρηση κανόνων που εμποδίζουν τη σύγκλιση και μετατρέπουν τις ασθενέστερες οικονομίες σε μόνιμες περιφέρειες κατανάλωσης και χρέους. Και διαμορφώνουμε εθνικές συμμαχίες με χώρες που αντιμετωπίζουν ανάλογα προβλήματα.

Θέλουμε μια Ελλάδα ισότιμη στην Ευρώπη – όχι δεδομένη, σιωπηλή και διαρκώς συμμορφούμενη ακόμη και όταν το κόστος μεταφέρεται στους πολίτες της.

Δεν προτείνουμε απομόνωση ούτε ασύντακτη σύγκρουση. Προτείνουμε ενεργητική, διεκδικητική και δημοκρατική ευρωπαϊκή πολιτική στη βάση των αρχών αναλογικότητα: και επικουρικότητας. Η Ευρώπη είναι πεδίο συνεργασίας και αλληλεγγύης, όχι υπέρτερη αρχή απέναντι στην Εθνική και λαϊκή κυριαρχία και στην κοινωνική αξιοπρέπεια , τη ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ.

Η ΘΕΣΜΙΚΗ ΑΝΑΣΥΓΚΡΟΤΗΣΗ  ΤΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΕΞΟΥΣΙΑΣ

Η αλλαγή οικονομικής πολιτικής δεν μπορεί να στηρίζεται μόνο στην καλή πρόθεση μιας κυβέρνησης. Χρειάζεται νέους θεσμούς που θα δεσμεύουν κάθε εξουσία στη διαφάνεια, στη συνέχεια και στη λογοδοσία.

Χρειάζεται ανεξάρτητη αξιολόγηση των δημοσίων δαπανών, δημοσιοποίηση των τελικών δικαιούχων των ενισχύσεων, έλεγχος της συγκέντρωσης της αγοράς, θεσμική εποπτεία των τραπεζών και των διαχειριστών απαιτήσεων και προσωπική ευθύνη όσων διαχειρίζονται δημόσιους πόρους. Χρειάζεται ένα μόνιμο Εθνικό Συμβούλιο Παραγωγικής και Κοινωνικής Ανασυγκρότησης, πέρα από τον εκλογικό κύκλο, με συμμετοχή της επιστημονικής κοινότητας, της εργασίας, της παραγωγής και της αυτοδιοίκησης.

Οι Περιφερειακές δομές  και οι Δήμοι πρέπει να αποκτήσουν πραγματικό ρόλο στον αναπτυξιακό σχεδιασμό και διαφανείς πόρους που συνδέονται με μετρήσιμα αποτελέσματα. Οι Κοινότητες των Πολιτών πρέπει να αποκτήσουν θεσμική δυνατότητα συμμετοχής στον τοπικό σχεδιασμό, στην παρακολούθηση των έργων και στον κοινωνικό έλεγχο του προϋπολογισμού.

Ο πολίτης δεν μπορεί να καλείται μόνο να πληρώνει φόρους και χρέη. Πρέπει να γνωρίζει πού κατευθύνονται οι πόροι, να ελέγχει το αποτέλεσμα και να συμμετέχει στη διαμόρφωση των προτεραιοτήτων του τόπου του.

Η  ΑΝΑΓΚΙΟΤΗΤΑ ΜΙΑΣ ΝΕΑΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ  

Η Ελλάδα χρειάζεται μια νέα οικονομική Πολιτεία. Μια Πολιτεία που συνδέει τη δημοσιονομική πειθαρχία με την κοινωνική δικαιοσύνη, την τραπεζική πίστη με την παραγωγή, την ευρωπαϊκή συμμετοχή με την εθνική διεκδίκηση και τον κρατικό προϋπολογισμό με τη δημοκρατική συμμετοχή.

Δεν υπάρχουν εύκολες λύσεις και δεν μπορεί να γυρίσουμε   σε έναν νέο κύκλο δανεισμού. Προτείνουμε τη δύσκολη αλλά ασφαλή οδό της παραγωγής, της θεσμικής αλλαγής και της δίκαιης κατανομής. Μια χώρα που παράγει περισσότερα, εισάγει λιγότερα, επενδύει στη γνώση και αξιοποιεί τους ανθρώπους της αποκτά πραγματική οικονομική και πολιτική ελευθερία.

Η ανάπτυξη πρέπει να πάψει να είναι ένα μέγεθος που ανακοινώνεται και να γίνει εμπειρία που βιώνεται: στον μισθό, στη σύνταξη, στο κόστος της κατοικίας, στην ποιότητα του δημόσιου σχολείου και νοσοκομείου, στη δυνατότητα του νέου να δημιουργήσει οικογένεια, στην επιβίωση του παραγωγού και της μικρής επιχείρησης.

Δημοσιονομική υπευθυνότητα χωρίς κοινωνία σημαίνει λιτότητα. Κοινωνική πολιτική χωρίς παραγωγή σημαίνει νέα εξάρτηση. Η δική μας πρόταση ενώνει τη Δημοκρατία, την παραγωγή και την κοινωνική δικαιοσύνη σε ένα νέο σχέδιο εθνικής Ανασυγκρότησης.

ΤΟ ΠΟΛΙΤΙΚΟ ΜΑΣ ΑΙΤΗΜΑ

Οι αριθμοί αποδεικνύουν ότι δεν αρκεί να αλλάξει ένα οικονομικό μέτρο ή μια κυβέρνηση. Πρέπει να αλλάξει ο τρόπος με τον οποίο η Πολιτεία οργανώνει την οικονομία, κατανέμει τα βάρη, αξιοποιεί τους πόρους, διαπραγματεύεται στην Ευρώπη και λογοδοτεί στην κοινωνία.

Η Ελλάδα δεν χρειάζεται απλώς καλύτερη διαχείριση του χρέους. Χρειάζεται θεσμούς και πολιτικές που δεν θα παράγουν ξανά χρέος, ανισότητα, ατιμωρησία και εξάρτηση. Χρειάζεται μια Δημοκρατική Αναθέσμιση που θα μετατρέψει τον πολίτη από παθητικό αποδέκτη των συνεπειών σε ενεργό συνδιαμορφωτή της Πολιτείας και του κοινού μας μέλλοντος.

Από την κοινωνία του χρέους πρέπει να περάσουμε στην κοινωνία της δημιουργίας και της αναγέννησης. Από τη διαχείριση της εξάρτησης στην παραγωγική αυτοδυναμία. Από την παθητική συμμόρφωση στη δημοκρατική και εθνική διεκδίκηση. Από το συγκεντρωτικό κράτος στην Κοινότητα των Πολιτών.

ΑΥΤΗ ΕΙΝΑΙ Η ΔΙΚΗ ΜΑΣ ΠΡΟΟΠΤΙΚΗ:
ΜΙΑ ΕΛΛΑΔΑ ΠΟΥ ΠΑΡΑΓΕΙ, ΑΠΟΦΑΣΙΖΕΙ, ΛΟΓΟΔΟΤΕΙ ΚΑΙ ΣΤΕΚΕΤΑΙ ΟΡΘΙΑ. 

ΠΗΓΕΣ ΚΑΙ ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ

1. ΕΛΣΤΑΤ, «Σοβαρή υλική και κοινωνική στέρηση και συνθήκες διαβίωσης», Έρευνα 2025 (εισοδήματα 2024).
2. ΕΛΣΤΑΤ, «Κίνδυνος φτώχειας ή κοινωνικού αποκλεισμού», Έρευνα 2025.
3. Eurostat, Living conditions in Europe – Housing, στοιχεία 2024.
4. Eurostat, Household material welfare across the EU in 2025.
5. Eurostat, EU household real income per capita, μεταβολή 2004–2024.
6. Eurostat, Government debt at the end of the fourth quarter of 2025.
7. Υπουργείο Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών, στοιχεία για μη εξυπηρετούμενα δάνεια σε τράπεζες και servicers, γ΄ τρίμηνο 2024.

Σημείωση: Τα στοιχεία παρουσιάζονται με το έτος αναφοράς και τον ακριβή ορισμό του αντίστοιχου δείκτη. Οι πολιτικές αξιολογήσεις και προτάσεις αποτελούν τη θέση του κειμένου και δεν αποδίδονται στις παραπάνω στατιστικές αρχές.

ΕΠΙΣΗΜΑΝΣΗ

Για θέματα που αναγράφονται από το διαδίκτυο ή τις εικόνες, όπου πάντα σημειώνεται ευκρινώς η πηγή, αν υπάρχουν δικαιώματα συγγραφέων, παρακαλούμε ενημερώστε μας για να αφαιρέσουμε αμέσως. Να επισημανθεί ακόμη ότι οι απόψεις του ιστολογίου, ή των αποσταλθέντων κειμένων σε μας, του/τα οποίου/α αναρτούμε δεν σημαίνει ότι συμφωνούμε με το περιεχόμενο και πιστεύουμε ως εκ τούτου δεν φέρουμε ευθύνη από τον νόμο. Από τη στιγμή που απηχούν αποκλειστικά και μόνο τις απόψεις τους.