Η διασύνδεση Ελλάδας και Κύπρου και η ευθύνη της κυβέρνησης – Η τουρκική αντι-NAVTEX, η γαλλική διακοίνωση και η αποτροπή τετελεσμένων στην Ανατολική Μεσόγειο

Δημήτριος Π. Παναγιωτόπουλος

Καθηγητής ΕΚΠΑ, Δικηγόρος Παρ’ Αρείω Πάγω και ΣτΕ  και μέλος του Πολιτικού Συμβουλίου του Κινήματος «Ελπίδα για τη Δημοκρατία»

10 Νοεμβρίου 2026

Η ηλεκτρική διασύνδεση Κρήτης και Κύπρου δοκιμάζει σήμερα την ικανότητα της ελληνικής εξωτερικής πολιτικής να στηρίξει στην πράξη μια απόφαση που έχει ήδη λάβει. Η ελληνική κυβέρνηση αδειοδότησε τις εργασίες. Η Άγκυρα χρησιμοποίησε τις έρευνες για την όδευση του καλωδίου για να προβάλει αξίωση προηγούμενης τουρκικής συναίνεσης σε τμήμα της διαδρομής. Η αξίωση αυτή στηρίζεται σε δύο ισχυρισμούς που χρειάζονται αυτοτελή τεκμηρίωση, για τη φύση των εργασιών και για τη δικαιοδοσία στη συγκεκριμένη περιοχή. Η Γαλλία παρενέβη με ρηματική διακοίνωση προς την Άγκυρα. Το ερώτημα για την κυβέρνηση είναι συγκεκριμένο. Ποια μέτρα έλαβε ώστε οι νόμιμες εργασίες να προχωρήσουν με ασφάλεια και ώστε η τουρκική αντίρρηση να μη μετατραπεί στην πράξη σε όρο για την εκτέλεση του έργου;

Τι εκδόθηκε στις 6 Νοεμβρίου

Το ελληνικό Υπουργείο Εξωτερικών ανακοίνωσε στις 6 Νοεμβρίου 2026 ότι, ύστερα από αίτημα της γαλλικής Nexans για λογαριασμό της εταιρείας GSI και θετική γνωμοδότηση της αρμόδιας διυπουργικής επιτροπής, ο υπουργός εξέδωσε απόφαση για τις εργασίες έρευνας και πόντισης. Ακολούθησε η αγγελία 1411/26 του σταθμού Ηρακλείου, η οποία αφορά τις έρευνες του γαλλικού πλοίου Abeille Marengo κατά μήκος συγκεκριμένης γραμμής. Η περίοδος από 6 Νοεμβρίου 2026 έως 6 Μαρτίου 2027 είναι το χρονικό παράθυρο της αγγελίας. Η έναρξη και η πραγματική διάρκεια των εργασιών διαπιστώνονται από την εξέλιξή τους. Αντίστοιχη αγγελία εξέδωσε και η Κυπριακή Δημοκρατία για το δικό της τμήμα. [1–3]

Την ίδια ημέρα ο σταθμός της Αττάλειας εξέδωσε την αγγελία 1105/26. Το κείμενό της υποστηρίζει ότι μέρος της περιοχής της ελληνικής αγγελίας εμπίπτει στην υφαλοκρηπίδα που η Τουρκία γνωστοποίησε στον ΟΗΕ στις 18 Μαρτίου 2020. Δηλώνει ότι οι τουρκικές αρχές δεν έχουν συναινέσει στις έρευνες και προβάλλει απαίτηση συντονισμού μαζί τους. Χωριστά, στην ανακοίνωση υπ’ αριθ. 214, το τουρκικό Υπουργείο Εξωτερικών χαρακτήρισε τις εργασίες μη εξουσιοδοτημένη θαλάσσια επιστημονική έρευνα, ισχυρίστηκε ότι η Τουρκία ακύρωσε τις ελληνικές και κυπριακές αγγελίες και υποστήριξε ότι η διαδικασία αδειοδότησης από την ίδια εκκρεμεί. Πρόκειται για τη δημόσια διατύπωση της τουρκικής αξίωσης. Η μετάδοση μιας αντίθετης αγγελίας, όπως και η μονομερής γνωστοποίηση συντεταγμένων στον ΟΗΕ, δεν οριοθετεί υφαλοκρηπίδα ούτε αφαιρεί αρμοδιότητες από άλλο κράτος. [4–6]

Τι γνωρίζουμε για τη γαλλική διακοίνωση

Στις 9 Νοεμβρίου ο κυβερνητικός εκπρόσωπος δήλωσε ότι άδεια ζητήθηκε αποκλειστικά από τις ελληνικές και κυπριακές αρχές. Χαρακτήρισε τη γαλλική ρηματική διακοίνωση ενημέρωση για την ασφάλεια της ναυσιπλοΐας. Η ρηματική διακοίνωση είναι τυπική μορφή γραπτής διπλωματικής επικοινωνίας. Η σημασία της συγκεκριμένης πράξης κρίνεται από το περιεχόμενό της και από τον τρόπο με τον οποίο οι εμπλεκόμενοι συνέδεσαν την επικοινωνία αυτή με την εκτέλεση των εργασιών. Ακόμη και η αναφορά συντεταγμένων, εφόσον υπήρξε, μπορεί να εξυπηρετεί την ασφάλεια της ναυσιπλοΐας. Καθοριστικό θα ήταν αν ζητήθηκε έγκριση ή αν η έναρξη εξαρτήθηκε από απάντηση της Άγκυρας. [7]

Στις δημόσιες πηγές της 10ης Νοεμβρίου δεν εντοπίζεται το πλήρες κείμενο της διακοίνωσης. Η ελληνική εξήγηση αποτελεί την επίσημη θέση της Αθήνας. Η τουρκική ανακοίνωση αποτυπώνει την αξίωση της Άγκυρας και δεν αποδεικνύει ότι το Παρίσι ζήτησε άδεια. Το ίδιο ισχύει για τις μεταθέσεις του απόπλου. Τα πρωινά δημοσιεύματα της 10ης Νοεμβρίου ανέφεραν ότι το πλοίο παρέμενε στο Ηράκλειο, με νεότερο προγραμματισμό αναχώρησης για τις 11 Νοεμβρίου. Η δημόσια πληροφόρηση επιβάλλει να διακρίνουμε την προγραμματισμένη αναχώρηση από τον απόπλου και τον απόπλου από την πραγματοποίηση των ερευνών στα επίμαχα τμήματα της διαδρομής. [8–9]

Πώς η Άγκυρα προβάλλει αξίωση συναίνεσης

Η αγγελία Ηρακλείου περιγράφει εργασίες έρευνας για την εγκατάσταση ηλεκτρικού καλωδίου. Η Άγκυρα, αντίθετα, τις χαρακτηρίζει θαλάσσια επιστημονική έρευνα και αντιμετωπίζει ως δεδομένο ότι το επίμαχο τμήμα βρίσκεται στην υφαλοκρηπίδα της. Με αυτούς τους δύο ισχυρισμούς επιχειρεί να παρουσιάσει την τουρκική συναίνεση ως προϋπόθεση για την εκτέλεση του έργου. Η επαφή με τον βυθό από μόνη της δεν θεμελιώνει τέτοια αρμοδιότητα. Ούτε η μονομερής κοινοποίηση συντεταγμένων στον ΟΗΕ αποδεικνύει ότι το επίμαχο τμήμα ανήκει στην Τουρκία. [2, 4–5, 10]

Για την πόντιση, το άρθρο 79 της Σύμβασης για το Δίκαιο της Θάλασσας κατοχυρώνει την ελευθερία εγκατάστασης υποθαλάσσιων καλωδίων στην υφαλοκρηπίδα, με τις ειδικές επιφυλάξεις του για τα δικαιώματα του παράκτιου κράτους. Η συναίνεση της παρ. 3 για την όδευση αφορά αγωγούς. Η παρ. 4 διατηρεί τη δυνατότητα του παράκτιου κράτους να θέτει όρους για καλώδια που εισέρχονται στο έδαφος ή στα χωρικά του ύδατα. Εφόσον οι βυθομετρήσεις περιορίζονται στη χαρτογράφηση της ασφαλούς όδευσης, υπάρχει ισχυρό επιχείρημα ότι συνδέονται λειτουργικά με την ελευθερία πόντισης. Αν οι εργασίες συνιστούν πράγματι θαλάσσια επιστημονική έρευνα, το άρθρο 246 προβλέπει συναίνεση του παράκτιου κράτους στην ΑΟΖ ή στην υφαλοκρηπίδα του. Γι’ αυτό έχουν σημασία ο τεχνικός φάκελος, οι μέθοδοι των εργασιών και οι συντεταγμένες κάθε τμήματος. [10, 15]

Τα άρθρα 74 και 83 αφορούν την οριοθέτηση της ΑΟΖ και της υφαλοκρηπίδας αντίστοιχα. Όσο εκκρεμεί η οριοθέτηση, οι παράγραφοι 3 προβλέπουν προσπάθεια για πρακτικές προσωρινές διευθετήσεις και αποφυγή ενεργειών που δυσχεραίνουν την τελική συμφωνία. Το άρθρο 84 αφορά τη δημοσιότητα και την κατάθεση χαρτών ή συντεταγμένων των ορίων της υφαλοκρηπίδας. Καμία από αυτές τις διατάξεις δεν θεσπίζει υποχρέωση ειδικής κοινοποίησης του GSI στην Άγκυρα ή γενικό δικαίωμα έγκρισης. Καθώς η Τουρκία δεν είναι μέρος στη Σύμβαση, έναντί της χρειάζεται να προσδιορίζεται ποιοι κανόνες εφαρμόζονται ως εθιμικό διεθνές δίκαιο. [10–11]

Τι όφειλε να εξασφαλίσει η κυβέρνηση

Πριν από την έναρξη των εργασιών, η Αθήνα όφειλε να συμφωνήσει με τη Λευκωσία και το Παρίσι κοινό τεχνικό και νομικό φάκελο ανά τμήμα της διαδρομής, ώστε να μπορεί να απαντήσει αμέσως στους δύο ισχυρισμούς της Άγκυρας. Μετά την αντι-NAVTEX, όφειλε να καταγράψει εγγράφως την αντίρρησή της για την αξίωση τουρκικής συναίνεσης. Αν κρινόταν χρήσιμη μια γνωστοποίηση για την ασφάλεια της ναυσιπλοΐας, έπρεπε να προσδιοριστεί από κοινού ο σκοπός της και να διατυπωθεί ρητή επιφύλαξη για την οριοθέτηση. Το πρακτικό κριτήριο είναι αν το πλοίο μπορεί να εργαστεί χωρίς να περιμένει έγκριση ή απάντηση της Άγκυρας. Η κυβέρνηση οφείλει να εξηγήσει αν γνώριζε την τελική διατύπωση της γαλλικής διακοίνωσης και αν έλαβε σχετική διαβεβαίωση από το Παρίσι. Η αρμόδια επιτροπή της Βουλής μπορεί να ενημερωθεί εμπιστευτικά για όσα δεν μπορούν να δημοσιοποιηθούν.

Σε πρακτικό επίπεδο, η Αθήνα και η Λευκωσία όφειλαν να συμφωνήσουν με τον φορέα του έργου και τη γαλλική πλευρά ποιος επικοινωνεί με το πλοίο, ποιος καταγράφει ενδεχόμενη παρενόχληση και ποιος αποφασίζει για προσωρινή διακοπή και επανέναρξη. Αν υπάρξει περιστατικό, χρειάζεται καταγραφή χρόνου, θέσης και επικοινωνιών, άμεση συντονισμένη διπλωματική αντίδραση και συγκεκριμένο σχέδιο επανόδου. Η κυβέρνηση οφείλει επίσης να εξηγεί αν μια αλλαγή στον χρόνο ή στη διαδρομή υπαγορεύεται από τεχνικούς λόγους ή από εξωτερική πίεση. Αν οι εργασίες μετατίθενται επανειλημμένα ώσπου να δοθεί σήμα αποδοχής από την Άγκυρα, η Τουρκία αποκτά στην πράξη τη δυνατότητα να καθορίζει πότε και πού εκτελείται το έργο, ακόμη και χωρίς μεταβολή του νομικού καθεστώτος.

Τέλος, η Ελλάδα και η Κύπρος έχουν λόγο να ζητήσουν ειδική συζήτηση στο Συμβούλιο της ΕΕ και κοινή διπλωματική παρέμβαση για την ασφαλή εκτέλεση των εργασιών. Η Επιτροπή ενέκρινε επιχορήγηση 657,9 εκατ. ευρώ μέσω του Μηχανισμού «Συνδέοντας την Ευρώπη» για το τμήμα Κρήτης και Κύπρου. Η Ένωση έχει επίσης διατυπώσει ρητά τη θέση της για το τουρκολιβυκό μνημόνιο και την προστασία των δικαιωμάτων τρίτων κρατών. Η ελληνική επιστολή της 22ας Οκτωβρίου στον ΟΗΕ, με αριθμό A/81/455, αφορά το μνημόνιο και αποτελεί χωριστή καταγραφή ελληνικής αντίρρησης. Δείχνει πώς η διπλωματική θέση μπορεί να αποτυπώνεται εγκαίρως σε επίσημο διεθνές έγγραφο. Αν υπάρξει συγκεκριμένο περιστατικό παρεμπόδισης του GSI, η Αθήνα και η Λευκωσία πρέπει να μπορούν να το τεκμηριώσουν και να το θέσουν από κοινού στα αρμόδια όργανα. [12–14]

Η πολιτική μας θέση

Η θέση μας είναι ότι η ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας και Κύπρου πρέπει να προχωρήσει με κοινό σχεδιασμό Αθήνας και Λευκωσίας, με ασφάλεια και με σεβασμό στο Διεθνές Δίκαιο της Θάλασσας. Η Τουρκία μπορεί να ενημερωθεί για λόγους ασφάλειας της ναυσιπλοΐας, με ρητή επιφύλαξη των θέσεων για την οριοθέτηση. Η ενημέρωση αυτή δεν θεμελιώνει τουρκική δικαιοδοσία ούτε καθιστά την απάντηση της Άγκυρας προϋπόθεση για την εκτέλεση του έργου.

Η Αθήνα και η Λευκωσία πρέπει να εξασφαλίσουν εκ των προτέρων συμφωνία με το Παρίσι για την ασφαλή διεξαγωγή των εργασιών και για κοινή αντίδραση σε περίπτωση παρεμπόδισης. Στο Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης πρέπει να ζητήσουν ρητή πολιτική στήριξη για την ασφαλή εκτέλεση του έργου.

Ο διάλογος με την Τουρκία πρέπει να υπηρετεί την αποκλιμάκωση και την ειρηνική επίλυση των διαφορών. Η ευθύνη της κυβέρνησης είναι να στηρίξει την ασφαλή συνέχιση των νόμιμων εργασιών και να αποτρέψει τη μετατροπή του διαλόγου σε άτυπη διαδικασία τουρκικής έγκρισης.

Πηγές τεκμηρίωσης

[1] Ελληνικό ΥΠΕΞ, ανακοίνωση για την ολοκλήρωση της αδειοδότησης, 6 Νοεμβρίου 2026

[2] Σταθμός Ηρακλείου, αγγελία 1411/26, καταγραφή της εκπομπής

[3] Euronews, ελληνική και κυπριακή NAVTEX, 8 Νοεμβρίου 2026

[4] Τουρκική Γενική Διεύθυνση Παράκτιας Ασφάλειας, αγγελία Αττάλειας 1105/26

[5] Τουρκικό ΥΠΕΞ, ανακοίνωση 214, 6 Νοεμβρίου 2026

[6] Διεθνής Ναυτιλιακός Οργανισμός, εγχειρίδιο NAVTEX

[7] Ελληνική Κυβέρνηση, ενημέρωση πολιτικών συντακτών, 9 Νοεμβρίου 2026

[8] Η Καθημερινή, «Παρασκήνιο για το καλώδιο σε τρεις πρωτεύουσες», 10 Νοεμβρίου 2026

[9] Οικονομικός Ταχυδρόμος, νεότερος προγραμματισμός απόπλου, 10 Νοεμβρίου 2026

[10] ΟΗΕ, Σύμβαση για το Δίκαιο της Θάλασσας, ιδίως άρθρα 58, 74, 79, 83, 84 και 246

[11] ΟΗΕ, κατάσταση συμμετοχής στη Σύμβαση για το Δίκαιο της Θάλασσας

[12] ΑΔΜΗΕ Συμμετοχών, ενημερωτικό έγγραφο, 16 Ιουνίου 2026, σ. 75

[13] Συμβούλιο της ΕΕ, δήλωση της Ύπατης Εκπροσώπου για το τουρκολιβυκό μνημόνιο, 21 Οκτωβρίου 2026

[14] ΟΗΕ, κατάλογος εγγράφων με την ελληνική επιστολή A/81/455 της 22ας Οκτωβρίου 2026

[15] Robert Beckman, Submarine Cables – A Neglected Area of the Law of the Sea, σ. 8–10