Ο «κάποιος» Κρίτων Κρητικός και ο «προφήτης» Επιμενίδης…

γράφει ο Χρίστος  Γούδης     

Ο φίλος και έγκριτος δημοσιογράφος Θεόδωρος Χατζηγώγος, στον «Στόχο» της Πέμπτης, στις 4.11.2021, άσκησε κριτική για το χρησιμοποιηθέν από εμένα «ο Κρίτων ο Κρητικός είπε ότι οι Κρήτες ήταν ψεύτες», επισημαίνοντας ότι αυτό ελέχθη από τον Επιμενίδη τον Κρήτα και όχι από κάποιον ανύπαρκτο Κρίτωνα Κρητικό. Είχε μάλιστα την καλοσύνη, όπως πάντα το συνηθίζει άλλωστε, πιστός στις αρχές της έντιμης δημοσιογραφίας, να με προειδοποιήσει από την Τρίτη (2.11.2021) για την κριτική που επρόκειτο να ασκήσει εν προκειμένω με το παρακάτω ηλεκτρονικό μήνυμά του:

Εκλεκτέ φίλε, κύριε Χρίστο,

Απολαυστικές οι περισσότερες απαντήσεις σας στο Ερωτηματολόγιο του Documento. Μία απάντησή σας είναι και εντελώς ΣΟΦΗ:

Ποιο χαρακτηριστικό της ανθρώπινης φύσης εκτιμάτε ιδιαιτέρως;

Τη βλακεία των άλλων, σε κάνει να νιώθεις σπουδαίος.

Εσείς, κύριε Χρίστο, το είπατε για αστείο, αλλά ισχύει απολύτως. Γι’ αυτόν ακριβώς τον λόγο οι Αντίχριστοι αγαπούν τον Χριστιανισμό: Διότι ΑΠΟΒΛΑΚΩΝΕΙ το πόπολο.

Ωστόσο, κάνατε κι ένα σοβαρότατο λάθος που μου δίνει την ευκαιρία να σάς κράξω αλύπητα στο σχόλιο που θα γράψω μεθαύριο Πέμπτη (4/11/2021) για την εμφάνισή σας στον Χαρδαβέλλα. Παραθέτω επί λέξει:

«Τι ρόλο παίζει η φιλία στη ζωή σας;

Ο φίλος της σήμερον αύριον εχθρός, κι άμα έχεις τέτοιους φίλους τι να τους κάνεις τους εχθρούς. Κάτι σαν ο Κρίτων ο Κρητικός είπε ότι οι Κρήτες ήταν ψεύτες. Ήταν και ποιος; Ο Κρίτων, οι Κρήτες, και οι δυο τους ή κανένας τους;»

ΔΕΝ ΥΠΑΡΧΕΙ Κρίτων Κρητικός, καθηγητά Γούδη. Ο Μέγας Κρής Επιμενίδης το είχε πεί αυτό. Το αναφέρει (χωρίς να μνημονεύει τον Επιμενίδη) ο  Απόστολος Παύλος στην Επιστολή προς Τίτον. Παραθέτω επί λέξει το απόσπασμα της Επιστολής προς Τίτον:

«Τιτ. 1,12 εἶπέ τις ἐξ αὐτῶν ἴδιος αὐτῶν προφήτης· Κρῆτες ἀεὶ ψεῦσται, κακὰ θηρία, γαστέρες ἀργαί.  Τιτ. 1,13 ἡ μαρτυρία αὕτη ἐστὶν ἀληθής. δι᾿ ἣν αἰτίαν ἔλεγχε αὐτοὺς ἀποτόμως, ἵνα ὑγιαίνωσιν ἐν τῇ πίστει,

Τιτ.1,14 μὴ προσέχοντες Ἰουδαϊκοῖς μύθοις καὶ ἐντολαῖς ἀνθρώπων ἀποστρεφομένων τὴν ἀλήθειαν.»

Το «παράδοξο» είναι όντως του Επιμενίδη, εκείνο όμως που αγνοεί ο φίλτατος Θόδωρος είναι ότι φιλόλογοι της γενιάς του πατέρα μου, από τον οποίο το πρωτοάκουσα όταν ακόμη ήμουν παιδί, τροποποίησαν επί το διδακτικότερον το παράδοξο, αποδίδοντάς το σε κάποιον τυχαίο Κρητικό Κρίτωνα (παίζοντας και με το όνομα αυτού του κάποιου με την συνήχηση και τον συνειρμό της λέξεως «κρίση») για να ενδυναμώσουν την γενικότητα του συλλογισμού ο οποίος καταλήγει σε έναν φαύλο κύκλο αναιρέσεων των συμπερασμάτων του. Διότι αν αυτός ο κάποιος Κρίτων που ο ίδιος είναι Κρης λέει ότι οι Κρήτες είναι ψεύτες, τότε και αυτός είναι ψεύτης και άρα είναι ψέμα ότι οι Κρήτες είναι ψεύτες, άρα λένε την αλήθεια,  και άρα και αυτός ως Κρής λέει την αλήθεια, άρα αφού λέει ότι οι Κρήτες είναι ψεύτες, αυτό είναι αλήθεια, έλα όμως που και αυτός ως Κρής είναι τότε ψεύτης… και πάει λέγοντας, ανακυκλώνοντας τα συμπεράσματα χωρίς να μπορεί να εξαχθεί τελικά συμπέρασμα περί του αν οι Κρήτες είναι ή δεν είναι ψεύτες.

Εγώ το χρησιμοποίησα, δεν ξέρω πόσο επιτυχώς, για να υπονοήσω ότι καμιά φορά βρισκόμαστε σε δίλημμα για τον αν κάποιος είναι φίλος μας ή εχθρός μας. Τέτοιο δίλημμα δεν έχω φυσικά για τον Θόδωρο, είναι φίλος και όχι εχθρός.

Γιατί όμως οι δάσκαλοι τροποποίησαν το παράδοξο; Μα διότι το παράδοξο λύεται εν προκειμένω αν αυτός που το λέει, ακόμα και αν είναι Κρης, είναι υπεράνω πάσης υποψίας αναφορικά με την αλήθεια αυτών που λέει. Έτσι ο μαθητής, εύκολα θα μπορούσε να αντιπαρέλθει τον φαύλο κύκλο των αέναων αυτοαναιρούμενων συμπερασμάτων επισημαίνοντας ότι ένας φιλόσοφος σαν τον Επιμενίδη μπορεί να είναι Κρης αλλά μπορεί ως φιλόσοφος να εξαιρεθεί από τον κανόνα καθότι φιλόσοφος, αναζητητής της αλήθειας και εποπτεύων τους Κρήτας ως σύνολο αλλά από ένα υψηλότερο σημείο θέασης το οποίο τον καθιστά αντικειμενικό παρατηρητή.

Αυτό ακριβώς έκανε και ο Απόστολος Παύλος, αποδίδοντάς το όχι στον Επιμενίδη αλλά σε έναν Κρήτα προφήτη, του οποίου τα λεγόμενα, επειδή ακριβώς είναι λόγια προφήτη, είναι λόγια του Θεού και όχι του οποιοδήποτε Κρητικού. Άρα κατά τον Παύλο, οι Κρήτες είναι όντως ψεύτες κλπ. κλπ.

Πάντως, επειδή ο Θόδωρος σε ένα σημείο της κριτικής του στον Στόχο, αναφέρει όπως και πλείστοι όσοι χριστιανοί, χριστιανίζοντες, ή λοιποί αμαρτωλοί, τον Παύλο ως 13ο των Αποστόλων, να του επισημάνω και εγώ ότι επισήμως τον τίτλο αυτό τον φέρει ο Πατριάρχης Αλεξανδρείας, ο οποίος τιτλοφορείται (ορθώς ή όχι επαφίεται στους πιστούς): «πατήρ πατέρων, ποιμήν ποιμένων, αρχιερεύς αρχιερέων, τρίτος και δέκατος των Αποστόλων, και κριτής της οικουμένης»!!! Αμ πως!!! που έλεγε και ο Χατζηχρήστος…

Εν κατακλείδι, όμως, οφείλω να πω ότι διαβάζω επιμελώς εδώ και πολλά χρόνια την στήλη του Θόδωρου «Κοινός Νους» και όλα όσα γράφει πέραν της στήλης του, τα οποία και μελετώ προσεκτικά, προσεγγίζω κριτικά, μαθαίνω από αυτά, και πρωτίστως διδάσκομαι, ιδιαίτερα με τα όσα σε σχέση με τα κοινωνικά και εθνικά δρώμενα και πρόσωπα επισημαίνει ή και αποκαλύπτει, και τα οποία, παρά την πικρή τους γεύση, μας αναγκάζουν να επαναξιολογούμε συνεχώς αξίες που πιστεύαμε και πολύ θα θέλαμε να μένανε ακλόνητες, άμωμες, και άφθαρτες. Το εάν αυτό δεν συμβαίνει, δεν φταίει φυσικά ο Χατζηγώγος που έχει το σθένος να τα φέρνει στο φως της δημοσιότητας.

Ειδικότερα τώρα, σε σχέση με τις εγκυκλοπαιδικές του επισημάνσεις, οφείλω ξανά να τονίσω ότι είμαι εντυπωσιασμένος με την λεπτολόγο και επίμονη αναδίφησή του σε μία πολλαπλότητα θεμάτων, η οποία έχει βαρύνοντα εκπαιδευτικό και παιδαγωγικό χαρακτήρα. Όσο για την κριτική του απέναντί μου, στην έκφραση («ατάκα» εις την χυδαϊκή): «το έθνος ημών βλακίεται και μαλακίεται», που χρησιμοποιώ αναφερόμενος στον πρώτο διδάξαντα, τον Βησσαρίωνα, όντως ο ελληνόφρων αυτός φιλόσοφος δεν το είχε πει επακριβώς έτσι, αλλά η ουσία των λεχθέντων του είναι η ίδια, πάντως δίκαιο είχε ως προς την ακρίβεια της εκφράσεως. Επίσης και στο ότι το αποδιδόμενο στον Αριστοτέλη «των πάντων άπτεσθαι και εν μηδενί περιέχεσθαι», το οποίο και ασπάζομαι ως modus vivendi, πάλι δίκαιο έχει ότι ουδέποτε έχει λεχθεί από τον ίδιο τον Αριστοτέλη (πολύ κρίμα βέβαια που ο μέγας αυτός διδάσκαλος – όχι της Στοάς – έχασε την ευκαιρία να το είχε πει, και το άφησε να το λέω εγώ, αντ’ αυτού!).

Πολλοί πάντως από τους καλοπροαίρετους επικριτές του θα μπορούσαν να τον ψέξουν, όχι για την ουσία και ακρίβεια όλων όσων δυσάρεστων επισημαίνει και αποκαλύπτει, αλλά για τις «δημοσιογραφικές τσιρίδες» του. Όχι όμως και εγώ, καθότι κατανοώ το γιατί το κάνει. Ακολουθεί πιστά την γραμμή του Νίτσε ο οποίος έλεγε «για να σε ακούσουν πρέπει πρώτα να τους σπάσεις τα αυτιά». Θόδωρε, μην αρχίσεις τώρα να λες ότι δεν το είπε έτσι αλλά γιουβέτσι, αυτό είπε ο Νίτσε, αυτό κάνεις, και καλά κάνεις, και συνέχισε να το κάνεις!

ΕΠΙΣΗΜΑΝΣΗ