ΤΑ ΤΕΡΑΤΑ ΣΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΠΑΡΑΔΟΣΗ

του Υποστρατήγου ε.α. Κ. Χ. Κωνσταντινίδη

ΜΕΡΟΣ Α΄

ΤΑ ΤΕΡΑΤΑ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΠΑΡΑΔΟΣΗΣ

Οι Έλληνες δεν είχαν μόνο τις χαριτόβρυτες Μούσες και τις Χάριτες στη μυθολογική τους παράδοση, αλλά και τα Τέρατα και τις τερατογενέσεις. Αυτό μας οδηγεί στο συμπέρασμα ότι αναφέρονται σε χρόνους εκατοντάδων χιλιάδων ετών, τότε που τα ανθρώπινα γονίδια συμπλέκονταν, κατά τη μυθολογική αφήγηση, με άλλα ζωικά και δημιουργούσαν παράξενες ανθρωπόμορφες υπάρξεις-τέρατα.

Ο Ελληνικός Λόγος, ακόμη και μέσα από τις τερατογονίες, ξεδιπλώνει την πρώτη ιστορία του ανθρώπου πάνω στον πλανήτη Γη.

Διακρίνουμε τρία είδη τερατογονίας:

1. Τέρατα που ταλαιπωρούσαν τους ανθρώπους και υπήρχαν πριν από τους Ολύμπιους θεούς.
2. Τέρατα που γέννησαν οι θεοί για να τιμωρήσουν τους ανθρώπους.
3. Τέρατα-παιδιά που γέννησαν οι άνθρωποι με θνητούς ή με θεούς.

Εγώ, όμως, θα πρόσθετα και τα προϊστορικά μαμούθ, τα οποία τρομοκρατούσαν τον πρωτόγονο άνθρωπο με τη θέα και τις οιμωγές τους.

Τέτοια «τέρατα» έχουμε και σήμερα, με διαφορετικά ονόματα, που μας τρομοκρατούν και μας κατατρώγουν τη ζωή. Θα αναφέρω ενδεικτικά μερικά από αυτά:
α) το διχαστικό πολιτικό μας σύστημα, β) τις πυρκαγιές, γ) τα σκουπίδια, δ) την περιβαλλοντική καταστροφή, ε) τα πυρηνικά όπλα, στ) τους άφρονες ηγέτες, ζ) τον Αττίλα, η) τις σύγχρονες θεομηνίες, θ) τα πλαστικά, τους Ολιγάρχες κ.ο.κ.

Στο παρελθόν, σύμφωνα με τη μυθολογική παράδοση, βρέθηκε ένας παντοδύναμος Ηρακλής, ο οποίος πρώτα καθάρισε το εγγύς προς αυτόν περιβάλλον από τα φοβερά τέρατα και τους κινδύνους που το μάστιζαν: το Λιοντάρι της Νεμέας, τη Λερναία Ύδρα, τις Στυμφαλίδες Όρνιθες, τον Πύθωνα των Δελφών και άλλα.

Στη συνέχεια στράφηκε προς τον Νότο, προς την Κρήτη, αντιμετωπίζοντας τον Μινώταυρο, και προς τον Βορρά της Ελλάδος, στη Θράκη, όπου συνέλαβε τα ανθρωποφάγα άλογα του Διομήδη.

Κατόπιν στράφηκε προς την Ανατολή, όπου αντιμετώπισε την Έχιδνα στη Συρία, και προς τη Δύση, όπου απέκτησε τα Μήλα των Εσπερίδων. Προς Νότον αντιμετώπισε και σκότωσε την Κάμπη στη Λιβύη, ενώ προς Βορράν έφθασε μέχρι την Κολχίδα, όπου αντιμετώπισε τον δράκοντα που φύλαγε το χρυσόμαλλο δέρας.

Έτσι, ο Ηρακλής, μέσα από τους άθλους και τις περιπλανήσεις του, αναδείχθηκε σε συμβολικό κυρίαρχο του τότε γνωστού κόσμου, έχοντας αντιμετωπίσει και υπερνικήσει τις δυνάμεις του χάους, του φόβου και της καταστροφής.

Και ο επόμενος, ο πιο συμβολικός ίσως, άθλος του ήταν η κάθοδός του στον Άδη, προκειμένου να αντιμετωπίσει τον Κέρβερο, τον φοβερό φύλακα της εισόδου του Κάτω Κόσμου, ώστε να αποδείξει ότι ακόμη και ο κόσμος των νεκρών δεν ήταν απρόσιτος στη δύναμη και τη θέλησή του.

Έτσι, η πορεία του Ηρακλή δεν περιορίζεται πλέον στην αντιμετώπιση εξωτερικών τεράτων. Με την κάθοδό του στον Άδη, στρέφεται προς τα έσω, ερευνά τον ίδιο τον εαυτό του και έρχεται αντιμέτωπος με το βαθύτερο και αιώνιο μυστήριο της ανθρώπινης ύπαρξης: το φαινόμενο της ζωής και του θανάτου.

 Ένας άλλος, νεότερος ήρωας, ο Ιωάννης Καποδίστριας, προσπάθησε να οικοδομήσει μια καλύτερη Ελλάδα, αμέσως μετά την απελευθέρωσή της από τον τουρκικό ζυγό. Οραματίστηκε ένα σύγχρονο, οργανωμένο και ευνομούμενο ελληνικό κράτος, θεμελιωμένο στην παιδεία, τη δικαιοσύνη και την κοινωνική πρόοδο.

Όμως, το πολιτικό κλίμα της εποχής, επηρεασμένο και από τα συμφέροντα και τις επιδιώξεις των ξένων δυνάμεων, στάθηκε απέναντί του. Ο Καποδίστριας, παρά την προσφορά και τις αγαθές προθέσεις του, οδηγήθηκε τελικά στη δολοφονία, στις 27 Σεπτεμβρίου 1831, έξω από τον Ιερό Ναό του Αγίου Σπυρίδωνος στο Ναύπλιο.

Και όμως, ο Καποδίστριας δεν έπαψε ποτέ να αποτελεί σύμβολο ανιδιοτέλειας, πατριωτισμού και πολιτικής αναγέννησης. Η μορφή του εξακολουθεί να στέκει νοερά ανάμεσά μας, ως υπόμνηση ότι η Ελλάδα μπορεί να αναζητήσει έναν καλύτερο δρόμο, απαλλαγμένο από τις παθογένειες, τις διχόνοιες και τις αγκυλώσεις ενός πολιτικού συστήματος που συχνά απογοητεύει τους πολίτες της.

Ο Καποδίστριας παραμένει, επομένως, ένας διαχρονικός ήρωας και ένα σύμβολο της Ελλάδας που οραματιζόμαστε: μιας Ελλάδας ελεύθερης, ανεξάρτητης, δίκαιης και πραγματικά δημιουργικής.

ΜΕΡΟΣ Β΄

α΄. Η Αιγίς

Μητέρα της ήταν η Γη. Ήταν φοβερό τέρας, που έβγαζε φλόγες από το στόμα του και κεραυνούς από τα ρουθούνια του. Περιπλανήθηκε σε όλο τον γνωστό κόσμο — Συρία, Παλαιστίνη, Περσία, Ινδία, Αίγυπτο, Λιβύη και Εσπερία — και κατέκαψε τα δάση και τους αγρούς.

Όταν η Αιγίς έφθασε στα Κεράυνεια Όρη της Ηπείρου και ερήμωσε τα μέρη, επενέβη η Αθηνά και τη σκότωσε. Το δέρμα της το έκανε θώρακα και έτσι έγινε ανίκητη από όλους τους αντιπάλους της.

β΄. Κάμπη

Υπήρχαν δύο τέρατα-θηρία ανθρωποφάγα με αυτό το όνομα. Η μία Κάμπη ήταν φύλακας των Κυκλώπων στα Τάρταρα και τη σκότωσε ο Δίας. Η άλλη ζούσε στη Λιβύη και τη σκότωσε ο Διόνυσος.

γ΄. Έχιδνα

Θηρίο, μισό φίδι από τη μέση και κάτω και μισή ωραιότατη γυναίκα, θυγατέρα του Φόρκυ. Κατοικούσε σε σπήλαιο στη Συρία και ήταν αθάνατη. Με τον Τυφώνα γέννησε τα παρακάτω θηρία.

δ΄. Όρθρος

Σώμα φιδιού με πολλά κεφάλια, που φύλαγε τα κοπάδια του Γηρυόνη. Τον σκότωσε ο Ηρακλής.

ε΄. Δράκων της Κολχίδος

Θηρίο, με μορφή φιδιού, που φύλαγε το Χρυσόμαλλο Δέρας.

στ΄. Δράκων των Εσπερίδων

Φύλαγε τα Χρυσά Μήλα στη χώρα των Εσπερίδων.

ζ΄. Λέων της Νεμέας

Λιοντάρι ανίκητο, που κατασπάραζε ανθρώπους και ζώα. Το σκότωσε ο Ηρακλής.

η΄. Λερναία Ύδρα

Άγριο θηρίο με εκατό κεφάλια, που ζούσε στους βάλτους της Λέρνης, κοντά στο Άργος. Τη σκότωσε ο Ηρακλής.

θ΄. Χίμαιρα

Θηρίο που άλλοτε είχε δύο κεφάλια, κατσίκας και λιονταριού, και άλλοτε γινόταν φίδι με λιονταρίσιο κεφάλι. Τη σκότωσε ο Βελλεροφόντης.

ι΄. Κέρβερος

Ο σκύλος που φύλαγε την είσοδο του Άδη, ώστε να μην εισέρχονται οι ζωντανοί. Είχε τρία κεφάλια σκύλου, ουρά δράκοντα και από τη ράχη του πετάγονταν κεφάλια φιδιών.

Ο Ηρακλής κατέβηκε στον Άδη, πάλεψε μαζί του, τον νίκησε και τον έφερε στον Ευρυσθέα, ο οποίος τον ξαναγύρισε στον Κάτω Κόσμο.

ια΄. Σφίγγα

Θηλυκό τέρας που ζούσε στο όρος Φίκειον, κοντά στη Θήβα της Βοιωτίας. Είχε σώμα λιονταριού με φτερά και πρόσωπο γυναίκας.

Την έστειλε στη Θήβα η θεά Ήρα για να τιμωρήσει τους κατοίκους της. Η Σφίγγα ρωτούσε τους περαστικούς:

«Ποιο ζώο έχει το πρωί τέσσερα πόδια, το μεσημέρι δύο και το βράδυ τρία;»

Η Σφίγγα αυτογκρεμίστηκε όταν ο Οιδίποδας έλυσε το αίνιγμα.

ιβ΄. Γοργόνες

Είχαν φοβερή γυναικεία όψη, με φίδια στο κεφάλι αντί για μαλλιά, που τυλίγονταν στο σώμα τους, χρυσά φτερά, χαυλιόδοντες και σιδερένια χέρια. Όποιος τις κοιτούσε κατάματα μεταμορφωνόταν σε πέτρα.

Λέγονταν Σθενώ, που είχε ευρύ σθένος, Ευρυάλη, που συνδεόταν με την ευρεία θάλασσα, και Μέδουσα, η οποία ήταν θνητή και σύντροφος του Ποσειδώνα. Κατοικούσε στην Εσπερία.

Τις περισσότερες Μέδουσες εξόντωσαν οι Λίβυες Αμαζόνες, μετά από παράκληση των Ατλάντων, που ζούσαν ακόμη στη Βόρεια Αφρική.

Τις αθάνατες Γοργόνες εξόντωσε ο Ηρακλής ο Γ΄, ενώ ο Περσέας σκότωσε τη Μέδουσα. Τα νεκρά μάτια της Μέδουσας αντίκρισε ο Άτλαντας και έγινε όρος.

Γύρω στο 25.000–20.000 π.Χ. κατοίκησαν την Εσπερία οι γιοι του Άτλαντα, οι Ελληνο-Άτλαντες, και ονόμασαν την ήπειρο Ατλαντίδα.

ιγ΄. Ο Απολιθωμένος Δράκων

Φίδι που μεγάλωσε ο Ηρακλής και τον βοήθησε να σκοτώσει το λιοντάρι της Νεμέας. Ακολούθησε τον Ηρακλή στη Θήβα και έμεινε στην Αυλίδα.

Μετά την εμφάνισή του στο εκστρατευτικό σώμα της Τροίας, πέτρωσε.

ιδ΄. Ο Δράκων της Κασταλίας Πηγής

Είχε τρεις σειρές δοντιών, τρεις γλώσσες και από τα μάτια του παρήγε φλόγες. Τον δράκοντα αυτόν σκότωσε ο Κάδμος.

Με συμβουλή της Αθηνάς έσπειρε τα δόντια του και αμέσως δημιουργήθηκαν πολεμιστές.

ιε΄. Ο Ταύρος του Μαραθώνα

Τον έστειλε ο Ποσειδώνας στην Αττική για τιμωρία των Αθηνών, επειδή δεν έδωσαν το όνομα στην πόλη.

ιστ΄. Ο Μινώταυρος

Γιος του Ταύρου του Μαραθώνα και της Πασιφάης ή, κατά άλλη εκδοχή, του Μίνωα και της Πασιφάης.

Είχε κεφάλι ταύρου και ανθρώπινο σώμα. Ζούσε φυλακισμένος στον Λαβύρινθο της Κνωσού, στην Κρήτη, που κατασκεύασε ο Δαίδαλος στα ανάκτορα του Μίνωα.

Τον σκότωσε ο Θησέας με τη βοήθεια της Αριάδνης.

ιζ΄. Ο Πύθων του Απόλλωνα

Φίδι, φύλακας των Δελφών.

ιη΄. Ο Πήγασος

Φτερωτό άλογο, παιδί του Ποσειδώνα και της Μέδουσας.

ιθ΄. Οι Στυμφαλίδες Όρνιθες

Μεγάλα πουλιά που έριχναν βέλη με τα σιδερένια φτερά τους. Ζούσαν στη λίμνη Στυμφαλία και θεωρούνταν θηρία της περιοχής του Στυμφάλου. Άλλες σκότωσε και άλλες έδιωξε ο Ηρακλής.

κ΄. Οι Κύκλωπες

Τιτάνες, γιοι του Ουρανού και της Γαίας. Ήταν σιδηρουργοί-τεχνίτες, που κατασκεύαζαν τους κεραυνούς του Δία και τα όπλα των θεών.

Ο Βρόντης συμβόλιζε τη βροντή, ο Στερόπης την αστραπή και ο Άργης τον κεραυνό.

Οι Κύκλωπες στην Οδύσσεια του Ομήρου ήταν γίγαντες-αγριάνθρωποι, με ένα μάτι και αχαλίνωτη δύναμη. Ήταν ακοινώνητοι βοσκοί, όπως εκείνος που τύφλωσε ο Οδυσσέας για να απελευθερώσει τους συντρόφους του.

Κύκλωπες Χειρογάστορες

Ήταν αδελφοί των Ουράνιων Κυκλώπων και θεωρούνταν γηγενείς. Κατασκεύασαν τεράστια τείχη και πόλεις με τεράστιους ογκόλιθους, τα περίφημα Κυκλώπεια Τείχη.

Τέτοια τείχη συναντούμε στο Άργος, στις Μυκήνες, στην Τίρυνθα, στα Δρακόσπιτα της Εύβοιας κ.ά.

κα΄. Κένταυροι

Είχαν σώμα και χέρια αλόγου και κεφάλι ανθρώπου. Ήταν παιδιά του Ιξίωνα. Άγρια τέρατα, που τρέφονταν με ωμό κρέας και κατέστρεφαν τους αγρούς.

Καλό χαρακτήρα είχε ο Κένταυρος Φόλος, ενώ ο Χείρων είχε ανθρώπινα χαρακτηριστικά επειδή ήταν σοφός, γιος του Κρόνου και της Φιλύρας. Είχε σχολή στο Πήλιο, όπου δίδασκε, μεταξύ άλλων, και την Ιατρική.

κβ΄. Τελχίνες

Ήταν τεχνίτες που έμαθαν στους ανθρώπους να σμιλεύουν τα αγάλματα. Ήταν γνώστες της μαγικής τέχνης και γνώριζαν να ρίχνουν χαλάζι, χιόνι και βροχή.

κγ΄. Κουρήτες ή Κορύβαντες και Ιδαίοι Δάκτυλοι

Αυτοί ανακάλυψαν τα μέταλλα και ευεργέτησαν το ανθρώπινο γένος.

κδ΄. Οι Σειρήνες

Τέρατα που, σύμφωνα με την παράδοση, γέννησε ο ποταμός Αχελώος με τη Στερόπη.

Είχαν χέρια και κεφάλι γυναίκας, σώμα πουλιού με φτερά, στήθος και πόδια γύπα με τεράστια νύχια και διέθεταν μελωδική φωνή. Με τη γλυκιά μελωδική φωνή τους μάγευαν και ξελόγιαζαν τους ναυτικούς, για να τους παρασύρουν κοντά τους.

Μόνο ο Οδυσσέας γλίτωσε, όπως αναφέρεται στην Οδύσσεια. Θεωρούνταν φύλακες του Κάτω Κόσμου και θεές του έρωτα και του θανάτου.

Ήταν η Ιμερόπη, που ξυπνά τη νοσταλγία, η Θελξίππεια, η σαγηνεύτρια, η Αγλαόπη, με την υπέροχη φωνή, η Παρθενόπη, η παρθενική, η Λευκωσία, η λευκή θεά, και άλλες.

κε΄. Αρπυίες

Έμοιαζαν με τις Σειρήνες. Η λέξη «Αρπυία» συνδέεται με τη θύελλα και τον ανεμοστρόβιλο.

Ήταν αρπακτικά, φτερωτά πνεύματα, υπηρέτριες του Δία. Η Αελλώ ή Αελλόπους είχε γρήγορα πόδια σαν τον άνεμο. Η Οκυπέτη, Οκυθόη ή Οκυπόδη είχε γρήγορα πόδια και δυνατό πέταγμα, ενώ η Καιλενώ ήταν η σκοτεινή.

Τις Αρπυίες νίκησαν οι φτερωτοί γιοι του Βορέα, Καλάις και Ζήτης, όταν αυτές τιμωρούσαν τον γέρο Φινέα. Κατέφυγαν στην Κρήτη και κρύφτηκαν κάτω από μια σπηλιά.

Τα ονόματα των Ελληνικών τεράτων είναι γνωστά και καταξιωμένα διεθνώς και χρησιμοποιούντα στην λογοτεχνία σαν σύμβολα . Η Ελληνική Μυθολογία είναι ιδανικό βιβλίο για μόρφωση και καλλιέργεια του ανθρώπου, αλλά και για τον προβληματισμό που  δημιουργεί πάνω στη ζωή και τον άνθρωπο.

Major General (Ret.) Konstantinos Konstantinidis
Author – Member of the Society of Greek Writers

Amphiktyon Blog: http://www.amphiktyon.blogspot.com
Amphiktyon Official Site: http://www.amphiktyon.org

ΕΠΙΣΗΜΑΝΣΗ

Για θέματα που αναγράφονται από το διαδίκτυο ή τις εικόνες, όπου πάντα σημειώνεται ευκρινώς η πηγή, αν υπάρχουν δικαιώματα συγγραφέων, παρακαλούμε ενημερώστε μας για να αφαιρέσουμε αμέσως. Να επισημανθεί ακόμη ότι οι απόψεις του ιστολογίου, ή των αποσταλθέντων κειμένων σε μας, του/τα οποίου/α αναρτούμε δεν σημαίνει ότι συμφωνούμε με το περιεχόμενο και πιστεύουμε ως εκ τούτου δεν φέρουμε ευθύνη από τον νόμο. Από τη στιγμή που απηχούν αποκλειστικά και μόνο τις απόψεις τους.